TÜRK MEDENÎ KANUNUNUN VELÂYET, VESAYET
VE MİRAS HKÜMLERİNİN UYGULANMASINA İLİŞKİN TÜZÜK KAPSAMINDA TUTULACAK
DEFTERLER, ÖZEL KÜTÜK, DOSYALAR, TUTANAKLAR VE DİĞER EVRAKIN DÜZENLENMESİNE
DAİR YÖNETMELİK
(Yayımlandığı Resmi Gazete :
23.09.2004 - 25592)
BİRİNCİ KISIM
Amaç ve Kapsam
Amaç ve
Kapsam
Madde 1 —Bu Yönetmeliğin amacı, Türk Medenî Kanununun Velâyet,
Vesayet ve Miras Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Tüzük uyarınca tutulacak defterler
ile özel kütük, dosyalar, tutanaklar ve diğer evraka ilişkin hususları
düzenlemektir.
Dayanak
Madde 2 —Bu Yönetmelik, 21/7/2003 tarihli ve 2003/5960 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren Türk Medenî Kanununun Velâyet,
Vesayet ve Miras Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Tüzüğün 57 nci maddesinin (a) bendi uyarınca hazırlanmıştır.
Tanımlar
Madde 3 —Bu Yönetmelikte geçen :
a)Türk Medenî Kanunu; 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî
Kanununu,
b)Bakanlık; Adalet Bakanlığını,
c)Kalem Yönetmeliği; Hukuk ve Ticaret Mahkemeleri Yazı İşleri
Yönetmeliğini,
d)Mahkeme Kasası ; Mahkeme Yazı İşleri Müdürlüğünce, kıymetli evrak ve
eşya defterinde yazılı şeylerin saklandığı kilitli ve sağlam yeri,
ifade eder.
İKİNCİ KISIM
Genel Hükümler
Dosya Usulü
Madde 4 —Velâyet, vesayet ve miras işlerinde dosya usulunün uygulanması zorunludur. Her iş için bir dosya
açılarak bu dosyaya, ait olduğu işin esas defterindeki numarası yazılır ve o
işe ait tutanak ve belgeler sırasıyla bu dosyaya konur.
Elektronik ortamda veri girişi ve veri saklama uygulamasına geçen
mahkemelerde dosyalama işlemi elektronik ortamda yapılır.
Dosyaların düzenlenmesinde bir sıra takip olunur.
Tutanaklar
Madde 5 —Velâyet, vesayet ve miras işleri için bir tutanak tutulur.
Bu tutanakta; dosya esas numarası, vesayet altına alınan veya kendisine kayyım
tayin olunan kimsenin, vasi veya kayyımın, mirasta terekesi yazılanın, defter
tutma talebinde; mirasçı ve ilgililerin ve miras şirketi için tayin olunan
temsilcinin adı, soyadı ve yerleşim yerleri yazılır. Bu tutanakta yapılan
işlemlerin tarih ve sırası belirtilir, kararlar hâkim ve zabıt kâtibi
tarafından imzalanır. Tutanaklara birbirini takip eden sayfa numarası verilir.
Başvuru Şekli
Madde 6 —Başvuru ve talepler yazılı veya sözlü beyan ile yapılır.
Sözlü beyan tutanağa geçirilir ve beyanda bulunana imza ettirilir.
Belgeler
Madde 7 —Terekede bulunan veya ilgililer tarafından daha sonra
ibraz edilen belgelerin suretleri çıkarılarak dosyaya konulur. Asılları,
üzerine dosya esas numarası yazılan bir zarfa konulup, mahkeme kasasında
saklanır.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Velâyet ve Vesayet
BİRİNCİ BÖLÜM
Defterler
Tutulacak
Defterler
Madde 8 —Velâyet ve vesayet işlerine bakan mahkemelerde aşağıdaki
defterler tutulur:
a) Banka hesabı cari defteri :Bankaya yatırılan ve çekilen paraları
gösteren defterdir.
Bu defterde; sıra numarası, dosya esas numarası, küçük veya kısıtlının
adı, soyadı, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, banka adı, banka hesap
numarası, para miktarı ile diğer hususların bulunduğu düşünceler sütunu yer
alır.
b) Vesayet ad defteri :Vesayet altına alınan veya kendilerine kayyım tayin
olunanların alfabetik sırayla adlarının tutulduğu defterdir.
Bu defterde; sıra numarası, kısıtlı, küçük veya gaibin adı, soyadı,
Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, yerleşim yeri, vesayet altına alınma
sebebi, vasi veya kayyımın adı, soyadı, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası,
yerleşim yeri, dosya esas numarası ile diğer hususların yer aldığı düşünceler
sütunu bulunur.
c) Resmî defter :Vasi ve vesayet makamının isteği üzerine, koşullar
gerektirdiği takdirde denetim makamınca verilen karar gereğince vesayet
altındaki kişinin, malvarlığının tutulduğu defterdir.
Bu defter, tereke tespit ve koruma defterindeki usule göre tutulur.
Vasi
Tarafından Tutulacak Defter
Madde 9 —Vasiliğe atanma kararının kesinleşmesi üzerine, Türk
Medenî Kanununun 438 inci maddesi uyarınca; vasi ile vesayet makamının
görevlendireceği bir kişi tarafından, hâkimin belirleyeceği süre içinde ve
talimatları doğrultusunda yönetilecek malvarlığının defteri tutulur.
Bu deftere bir sıra numarası altında, vesayet altındaki kişinin mallarının
türü, adedi ve tahmin edilen rayiç bedelleri yazılır. Taşınmazların
bulundukları yerler, sınırları, alanları, özellikleri, tapu kayıtları ve bu
mallar üzerindeki kısıtlamalara ilişkin aynî haklar da ayrıca belirtilir.
Vesayet altındaki kişi ayırt etme gücüne sahipse, olanak bulunduğu
takdirde defter tutulurken hazır bulundurulur.
Vesayet altındaki kişinin malvarlığının bulunmaması halinde, durum vesayet
makamına yazılı olarak bildirilir. Bu halde defter tutulmaz.
Belirlenen süre içinde defterin düzenlenmesine engel bir durum varsa,
vesayet makamından ek süre istenebilir. İstem uygun görüldüğü takdirde ek süre
verilir. Bu süre kesindir.
Tutulan defter belirlenen süre sonunda iki örnek olarak vesayet makamına
verilir.
Vesayet makamı, defterde yazılan malların iyi tanımlanmadığını,
değerlerinin takdirinde yanlışlık yapıldığını veya eksik yazıldığını saptarsa,
bunları denetimi altında tamamlattırır veya düzelttirir. Vesayet makamı,
defterin usulüne uygun ve doğru olarak düzenlendiği kanısına varırsa bir
örneğini onaylayarak vasiye verir, diğer örneğini dosyasında saklar.
Belirlenen süreler içinde defter tutulmaz veya tamamlanmazsa vasi, Türk
Medenî Kanununun 483 üncü maddesi hükümlerine göre vesayet makamı tarafından
görevinden alınır.
İKİNCİ BÖLÜM
Raporlar
Hesap Raporu
Madde 10 —Vasi, her yıl aralık ayının son günü itibarıyla
düzenleyeceği hesap raporunu en geç ocak ayının son gününe kadar vesayet
makamına verir. Ancak vesayet makamı başka bir süre de belirleyebilir. Vesayet
makamınca raporun bir yıldan kısa sürelerle düzenlenmesine karar verilmesi
halinde, hesabın hangi güne kadar olan durumu göstereceği ve raporun en geç
hangi tarihte verileceği de kararda açıklanır.
Hesap döneminde malvarlığında oluşan değişiklikler ile elde edilen
gelirler ve yapılan masraflar ayrıntıları ile raporda gösterilir ve belgeleri rapora
eklenir. Vesayet makamının kararlarının yerine getirilmesi için yapılan
işlemler varsa, bunlara ait kararların tarihleri de rapora yazılır. Vesayet
altına alınanın yaşam tarzına, yerleşim yerine ve meslekî eğitimine ilişkin
ayrıntılı bilgiler de raporda belirtilir.
Hesap
Raporunun İncelenmesi ve Onaylanması
Madde 11 —Hesap raporunun verildiği tarihten itibaren en geç bir ay
içinde vesayet makamı raporu inceleyip, eksiklik ya
da yanlışlık gördüğü takdirde vasiye, hesapların tamamlanması veya düzeltilmesi
için uygun bir süre verir.
Hesap raporunun incelenmesi sırasında, vesayet altına alınan kişi
görüşlerini oluşturma ve açıklama yeteneğine sahip ise, olanak ölçüsünde hazır
edilir.
Yapılan inceleme sonunda rapor ve hesaplar vesayet makamınca kabul veya
reddedilir. Vesayet altına alınanın menfaatini korumak için gerekiyorsa uygun
önlemleri alır.
Vasi, görevini yerine getirirken kusurlu davranışıyla vesayet altındaki
kişiye verdiği zarardan sorumludur.
Değerli
Şeylerin Saklanması
Madde 12 —Malvarlığının yönetimi bakımından bir engel yoksa,
vesayet altındaki kişiye ait kıymetli evrak, değerli eşya, önemli belge ve
benzerleri vesayet makamının gözetimi altında güvenli bir yerde saklanır.
Bunların saklanmasında ve yönetiminde bir engel varsa gerektiğinde vesayet
makamınca belirlenen teminat karşılığında adetleri, nitelikleri ve değerleri
ayrı ayrı gösterilerek düzenlenen tutanakla vasiye
teslim edilebilir.
Son Rapor ve
Kesin Hesap
Madde 13 —Görevi sona eren vasi, vesayet altındaki kişinin
malvarlığının yönetimiyle ilgili son raporunu ve kesin hesabını görevinin sona
ermesinden itibaren onbeş gün içinde vesayet makamına
verir.
Vasi, son raporunda, mal varlığı ile gelir ve giderin her kalemini,
niteliklerini ayrı ayrı belirterek yazar. Son
rapordan önce verilmiş onaylı bir raporun bulunması halinde, sadece o rapordan
sonraki gelir ve giderler yazılır. Hâkimin gelir ve giderlere ait verilmesini
istediği belgeler de son rapora eklenir. Vesayet altındaki kişinin durumuna
uygun olan, yol, yiyecek, giyecek gibi giderlerden belge istenmez.
Kesin hesapta, son rapora ek olarak vasinin atandığı ve görevinin sona
erdiği tarihler itibarıyla mal varlığının gelir ve gider toplamı ile gelir ve
gider farkı ayrı ayrı gösterilir.
Son rapor ve kesin hesap, vesayet makamınca onbeş
gün içinde incelenerek uygun bulunursa onaylanır. Eksiklikler varsa
tamamlanması için vasiye ek bir süre verilir. Verilen sürede eksiklikler
tamamlanarak düzenlenen son rapor ve kesin hesap vesayet makamınca onaylanır.
Son rapor ve kesin hesap onaylandıktan sonra malvarlığı vesayet altındaki
kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye teslim edilir.
Son rapor ve kesin hesaptaki eksiklikler, verilen sürede tamamlanmaz veya
birinci fıkrada yazılı süre içinde vasi raporunu vermezse ya
da rapora göre vesayet makamı vasinin sorumlu olması gerektiği kanısına
varırsa, son rapor ve kesin hesabın reddi konusundaki kararını vasiye tebliğ
eder. Bu karar ayrıca ehliyetini kazanmış ergin kişiye veya mirasçılarına ya da yeni vasiye tazminat davası açma hakları bulunduğu da
belirtilmek suretiyle tebliğ olunur. Bu tebliğde vasinin görevine son verildiği
de belirtilir.
DÖRDÜNCÜ KISIM
Miras
BİRİNCİ BÖLÜM
Defterler
Tutulacak
Defterler
Madde 14 —Tereke işlerine bakan sulh hukuk mahkemesinde aşağıdaki
defterler tutulur:
a) Tereke esas defteri :Tereke işlerine bakan sulh hukuk mahkemesine
intikal eden bütün dava, itiraz veya temyiz başvurusu ile sair işlemlerin
kaydedildiği defterdir.
Tereke esas defterinde; sıra numarası, başvuranın adı, soyadı veya unvanı
ile başvuru tarihi, mirasbırakanın adı, soyadı,
öldüğü tarih, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, varsa veli, vasi veya
kayyımın adı, soyadı, adresi, son yerleşim yeri mahkemesinin karar tarih ve
numarası ile itiraz veya temyiz başvurusunun tarih ve sonucu sütunları yer
alır.
b) Kıymetli evrak ve eşya defteri :Döviz cinsinden paralar ile diğer
kıymetli evrak ve eşyanın kaydedildiği defterdir.
Kıymetli evrak ve eşya defterinde; sıra numarası, tereke dosya esas
numarası, kıymetli evrak veya eşyanın sahibinin adı, soyadı, kıymetli evrak
veya eşyanın cinsi, türü, adedi, değeri, satılıp paraya çevrilmiş ise bedeli ve
tahsilât makbuz numarası, kıymetli evrak ve eşyanın saklandığı yer hanesi ile
gerekli görülen diğer hususların bulunduğu düşünceler sütunu yer alır.
c) Banka hesabı cari defteri :Bankaya yatırılan ve çekilen paraları
gösteren defterdir.
Bu defterde; sıra numarası, tereke dosyasının esas numarası, mirasbırakanın adı, soyadı, banka adı, banka hesap
numarası, bankaya yatırılan paraya ait tahsilât ve reddiyat
makbuzunun tarih ve numarası, para miktarı ile diğer hususların yer aldığı
düşünceler sütunu bulunur.
d) Kasa defteri :Türk Lirası cinsinden paranın kaydolunduğu defterdir.
Bu defterde; emanete alınan paranın miktarı, tahsilât makbuzunun tarih ve
numarası, tereke dosyasının esas numarası, kasadan çıkış yapılan para miktarı
ile buna ilişkin reddiyat makbuzunun tarih ve
numarası yer alır.
e) Tereke karar defteri :Mahkeme tarafından verilen kararların sıra
numarası takip edilerek yazıldığı defterdir.
Bu defterde; karar numarası, karar tarihi, dosya esas numarası, miras
bırakanın adı, soyadı, son yerleşim yeri, başvuranın adı, soyadı veya unvanı,
adresi, karar sonucu bulunur.
f) Tereke tespit ve koruma defteri: Miras bırakanın son yerleşim yeri sulh
hâkimi, Türk Medenî Kanununun 590 ıncı maddesinde
yazılı sebeplerden birinin gerçekleşmesi halinde tereke tespit ve koruma
defterinin tutulmasına karar verir.
Bu defterde; sıra numarası altında taşınır malların cinsi, türü, miktarı,
takdir olunan değeri, bulunduğu yer ile var ise üzerinde üçüncü bir şahsın
rehin hakkına ilişkin bilgi yer alır. Kolleksiyon
halindeki eşya bir kalemde ve aynı numara altında gösterilir. Aynı türden veya
bir diğerine benzer eşya mümkün olduğu takdirde birlikte kaydolunur.
Üçüncü şahsın elinde bulunan bir mal hakkında istihkak iddiasında
bulunulduğu takdirde, bunların isimleri ve iddiaya konu malın sıra numarası ve
vesika ibraz edilmiş ise cinsi, türü, tarih ve numarası, takdir olunan değeri
gösterilir.
Taşınmaz mallar ile bu malları sınırlayan aynî bir hak var ise tapu
kayıtları ile beraber yazılır.
Taşınmazlar, adî veya hasılat kirası suretiyle kiraya veya işletmeye
verilmiş ise kiracıların kimlikleri ve yerleşim yerleri ile sözleşmenin süresi
ve kira bedeli gösterilir.
Yazımı yapılan tereke mallarından gerekenler Türk Medenî Kanununun 591
inci maddesine göre mühürlenerek koruma altına alınır. Mühür altına alma
yazımdan önce de yapılabilir. Mühürlenmeyen mallar için de uygun koruma önlemi
alınır. Mirasbırakanla birlikte oturanların
ikâmetleri için zorunlu olan taşınmaz bölümleri ile ihtiyaçları için gerekli
eşya mühürlemenin dışında tutulur.
Kütüphane veya pul kolleksiyonu gibi tespiti
uzun zamana ihtiyaç gösteren taşınırlardan oluşan mallar, mühürlenmek veya kasa
gibi güvenilir bir yere konulmak suretiyle muhafaza altına alınır.
Defterin hemen tutulmasının mümkün olmadığı hallerde, deftere geçirilecek
tereke mallarının korunmasını sağlamak için tamamının veya bir kısmının, ölümün
hemen sonrasında ve en geç on gün içinde mühürlenmesine karar verilebilir. Bu
şekilde mühürlenen malların da defteri tutulur.
Alacaklıların istemi üzerine yapılan mühürleme, güvence altına alınan
miktarla sınırlıdır. Alacaklıya güvence gösterildiği takdirde mühürleme
yapılmaz, yapılmışsa kaldırılır.
Defter tutma işlemi ölüm tarihinden itibaren bir ay içinde tamamlanır ve
defterin sonuna terekeyi yazma işleminin ne kadar devam ettiği yazılarak hâkim
ve zabıt kâtibi ile hazır bulunan mirasçılar ve bilirkişiler tarafından imza
edilir. Bu defter, her dosya için müstakilen
düzenlenir.
Muhafazası masraflı veya bozulması muhtemel olan mallar ve eşya, hâkimin
gerekçeli kararı ile açık artırma veya pazarlıkla satılır.
g) Resmî defter :Mirası reddetmek hakkına sahip olan mirasçılar
tarafından, Türk Medenî Kanununun 606 ncı maddesinde
öngörülen sürelerin işlemeye başladığı tarihten itibaren mirası ret için bir ay
içinde defter tutmak talebinde bulunulduğu takdirde hâkimin gözetimi altında bu
işle görevlendirilecek bir zabıt kâtibi tarafından, tereke tespit ve koruma
defterindeki usule göre tutulan ve ölenin taşınır, taşınmaz mallarının durumu
ve ayrıntısı ile alacak ve borçlarının miktarını gösterir defterdir.
Bu defterde ayrıca, miras bırakanın kefaletten doğan borçları ayrı bir
sütunda gösterilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Tutanak ve Kütük
Tereke İşlerine Bakan Sulh Hukuk Mahkemesince Tutulması Gereken Tutanak
Madde 15 —Mirası ret tutanağı, mirasçının mirası reddetmesi halinde
sulh hâkimince düzenlenen tutanaktır.
Bu tutanakta; mirası reddeden mirasçının adı, soyadı, Türkiye Cumhuriyeti
kimlik numarası, yerleşim yeri bilgileri yer alır. Ret beyanı, mirası reddedene
veya istem bu konuda yetkisi olan vekil tarafından yapılmış ise vekiline imza
ettirilip, hâkim ve zabıt kâtibince imzalanır. Vekilin vekaletnamesi bu
tutanağa eklenir.
Süresi içinde yapılan ret beyanı aynı gün mirası ret kütüğüne işlenir.
Tereke
İşlerine Bakan Sulh Hukuk Mahkemesince Tutulması Gereken Kütük
Madde 16 —Mirası ret kütüğü, miras mirasçılar tarafından
reddedilmiş ise özel kütüğe işlenir. Bu kütüğe; mirasbırakanın
adı, soyadı, gün, ay, yıl olarak ölüm tarihi, mirası ret için başvuru tarihi,
reddedenin adı, soyadı, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, reddedenin
yerleşim yeri, ret beyanını içeren tutanağın tarihi, tereke esas numarası,
mirasçılık belgesini veren mahkemenin esas ve karar numarası yazılır. Kütükte,
diğer hususların bulunduğu düşünceler sütunu da yer alır. Reddeden mirasçıya
mirası reddettiğine dair belge verilmiş ise bu husus düşünceler sütununda
belirtilir.
Reddeden mirasçıya talebi halinde, mahkemenin özel kütüğünün kayıt
numarasını içeren, mahkeme mührü ile mühürlenmiş ve zabıt kâtibi tarafından
onaylanmış mirası reddettiğine ilişkin bir belge verilir.
BEŞİNCİ KISIM
Son Hükümler
Defter ve
Kütüğün Basılması
Madde 17 —Bu Yönetmelikte tutulması öngörülen ve ekte birer örneği
gösterilen defterler ve özel kütük Adalet Bakanlığınca bastırılıp teşkilâta
gönderilir.
Örnekler
Madde 18 —Bu Yönetmelik hükümlerine göre, tutulması ve kullanılması
zorunlu olan defter örnekleri Yönetmeliğe eklenmiştir.
Örneklerdeki esaslara uyulmak şartıyla, bu örneklere gerekli ilâveler
yapılabilir.
Uygulanacak
Hükümler
Madde 19 —Bu Yönetmelik yürürlüğe girmeden önce tutulan defterler,
mümkün olduğu takdirde, Yönetmelik hükümlerine uygun bir biçimde gerekli
sütunlar ilave edilmek suretiyle kullanılmaya devam edilir.
Elektronik
Ortamda Kayıt Tutulması
Madde 20 —Elektronik ortamda veri girişi ve veri saklama
uygulamasına geçen mahkemelerde bu Yönetmelik uyarınca tutulacak defterler ile
özel kütük, dosyalar, tutanaklar ve diğer evrak elektronik ortamda tutulur.
Birinci fıkraya göre elektronik ortamda tutulan defter, özel kütük ve
diğer evrak; bir yıl süreyle, yedekleme amacıyla haftalık dökümleri
çıkartılarak mahkeme yazı işleri müdürünce imzalanmak suretiyle defter ve
karton yerine geçmek üzere saklanır.
Yürürlük
Madde 21 —Bu Yönetmelik yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 22 —Bu Yönetmelik hükümlerini Adalet Bakanı yürütür.
