MOTORLU ARAÇLARIN DIŞ GÜRÜLTÜ EMİSYONLARI

VE EGZOZ SİSTEMLERİ İLE İLGİLİ

TİP ONAYI YÖNETMELİĞİ

(70/157/AT)

 

(Yayımlandığı Resmi Gazete : 30.11.2000 – 24246)

 

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar

 

Amaç

Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu hükümleri uyarınca araçların yapım ve kullanım bakımından karayolu yapısına ve trafik güvenliğine uyma zorunluluğunu yerine getirmek üzere, dış gürültü emisyonu ve egzoz sistemlerine ilişkin, araçlara AT Araç Tip Onayı Belgesi  ve egzoz sistemlerine ayrı teknik ünite olarak AT Tip Onayı Belgesi verilmesi ile ilgili hükümleri ve bunların uygulanmasına ait usul ve esasları belirlemektir.

 

Kapsam

Madde 2 – Bu Yönetmelik, M.A.R.T.O.Y. kapsamında yer alan motorlu araçlara dış gürültü emisyonları ve egzoz sistemleri bakımından AT Araç Tip Onayı Belgesi ve bu araçların egzoz sistemine ayrı teknik ünite olarak AT Tip Onayı Belgesi  verilmesi ile ilgili hükümleri kapsar.

 

Hukuki Dayanak

Madde 3 – Bu Yönetmelik Karayolları Trafik Kanununun değişik 29 uncu maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

 

Tanımlar

Madde 4 – Bu Yönetmelikte geçen ;

             a)    Bakanlık: Sanayi ve Ticaret Bakanlığını,

b) MARTOY: (Değişik: RG 14/7/2004 - 25522) Avrupa Topluluğunun 70/156/AT Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip Onayı Yönetmeliğinin Resmi Gazete’de yayımlanan şekliyle son seviyesini,

c)  A.İ.T.M. Yönetmeliği : 3/2/1993 tarihli ve 21485 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmeliği,

d)  R-51: Motorlu araçların gürültü emisyonu onayı ile ilgili 9/3/2000 tarihli ve 23988 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Birleşmiş Milletler/Avrupa Ekonomik Komisyonunun (BM/AEK) Teknik Düzenlemesini (Regülasyon),

e)  İlgili Yönetmelik : M.A.R.T.O.Y. kapsamındaki araçların aksam, sistem ve ayrı teknik ünitelerinin imalatına ve belgelendirilmesine ilişkin yönetmelikleri,

f)  Araç : Raylar üzerinde çalışan araçlar, tarım ve orman traktörleri ve bütün hareketli makineler hariç olmak üzere, en az dört tekerleği bulunan, azami tasarım hızı 25 km/saat’i aşan, karayolunda kullanılması amaçlanan, tamamlanmış veya tamamlanmamış M.A.R.T.O.Y. kapsamındaki motorlu araçları,

g)  Ayrı Teknik Ünite: İlgili yönetmeliklerin hükümlerine tabi olan ve ilgili  yönetmelikte açıkça belirtilmesi şartıyla sadece bir veya daha fazla tanımlanmış araç tipi ile ilgili olarak ayrı tip onayı alabilen, egzoz sistemi gibi aracın bir parçası olarak hazırlanan üniteyi,

h)  Tip Onayı Belgesi : Araçların dış gürültü emisyonlarının ve egzoz sistemlerinin Ek I ve Ek II’de belirtilen şartlara uygunluğunun belgelenmesi işlemini,

i)   Onay Kuruluşu : Teknik Hizmetler Kuruluşunu görevlendiren, Tip Onay Belgelerini veren, gerektiğinde geri alan, diğer onay kuruluşlarıyla muhatap olan ve bunlarla temasları yürüten, imalatçının üretim uygunluk düzenlemelerine uyup uymadığını belirlemekten sorumlu kuruluş olan Bakanlığı,

j)  Teknik Hizmetler Kuruluşu: Onay Kuruluşu tarafından deneyleri veya kontrolleri yapmak üzere görevlendirilen kurum veya kuruluşu,

k)  İmalatçı : Tip onayı işlemlerinden ve imalatın uygunluğunun sağlanmasından, Onay Kuruluşuna ve Teknik Hizmetler Kuruluşuna karşı sorumlu olan, araçların ticari isim, marka veya lisansının sahibi kişi veya kuruluşu,

l)    AT : Avrupa Topluluğunu,

m) Tanıtım Dosyası : Başvuru sahibi tarafından Teknik Hizmetler Kuruluşuna veya Onay Kuruluşuna tanıtım bildirimi gereğince verilen bilgi, çizim, fotoğraf ve bunun gibi belgeleri içeren dosyayı,

n)  Tanıtım Paketi : Tanıtım dosyasına  Teknik Hizmetler Kuruluşunun veya Onay Kuruluşunun görevlerini yerine getirmeleri sürecinde eklemiş oldukları deney raporları ve diğer belgeleri,

o)   Tanıtım Paketi Fihristi : Tanıtım Paketi içinde bulunan belgelerin uygun bir şekilde numaralandırılarak veya bütün sayfaların tanımlanabilmesine imkan verecek şekilde işaretlenerek bir liste halinde yazılmasını,

p)  e işareti : Motorlu araçların ve egzoz sistemlerinin bu Yönetmelik hükümlerine göre uygun olarak üretildiğini gösteren işareti,

r)  E İşareti : Motorlu araçların, gürültü emisyonunun onayı ile ilgili R-51 sayılı BM/AEK Teknik Düzenlemesine göre uygun olarak üretildiğini gösteren işareti,

ifade eder.

 

 

İKİNCİ BÖLÜM

Uygulama Usul ve Esasları

 

Tip Onayı Belgesi Başvuruları

Madde 5- Tip Onayı Belgesi başvuruları aşağıda belirtilmiştir.

a) Motorlu araçların dış gürültü emisyonu ve egzoz sistemlerine ilişkin Tip Onayı Belgesi başvuruları, tanıtım paketi fihristine uygun olarak düzenlenmiş tanıtım dosyası ile birlikte Ek I’de belirtildiği şekilde imalatçı tarafından Onay Kuruluşuna yapılır. Tanıtım paketi başvurudan itibaren onayın verildiği veya reddedildiği tarihe kadar Onay Kuruluşunun incelemesine açıktır.

b) Tip Onay Belgesi başvuruları ancak bir onay kuruluşuna  yapılabilir. Başvuru sahibi, başka bir ülkenin onay kuruluşuna başvuruda bulunmadığını bir yazı ile Onay Kuruluşuna bildirir.

c) Onaylanacak her tip için ayrı bir başvuru yapılır.

 

Tip Onayı İşlemleri

Madde 6- Tip Onayı işlemlerine  ilişkin hususlar aşağıda belirtilmiştir.

a) Onay Kuruluşu, Ek I’de belirtilen şartları yerine getiren araca örneği Ek I/B’de bulunan AT Araç Tip Onayı  Belgesini ve AT Araç Tip Onayı Numarasını verir.

b)  Onay Kuruluşu, ayrı teknik ünite olarak Ek II’de belirtilen şartları yerine getiren egzoz sistemine  örneği Ek  II/B’de bulunan AT Tip Onayı  Belgesini ve AT Tip Onay Numarasını ve örneği Ek II/C’de yer alan AT Tip Onayı İşaretini  verir.

 

Yetkili Kuruluşlar

Madde 7- Bu Yönetmeliğin uygulanmasında, Onay Kuruluşu olarak Bakanlık sorumludur. Teknik Hizmetler Kuruluşu olarak İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) ve Türk Standartları Enstitüsü (TSE)  yetkilendirilmiştir. Ayrıca EN 45000 serisi veya eşdeğer ulusal veya uluslararası  standartları haiz, deney ve analizleri yapabilecek laboratuarı ve/veya teknik imkanları bulunan kurum ve kuruluşlar, yapılacak protokolle belirlenecek şartlar çerçevesinde görevlendirilebilir.

 

Eşdeğer Belgeler

Madde 8- Bu Yönetmelik kapsamında yer alan motorlu araçların gürültü emisyonu onayı ile ilgili 02 seviyesindeki R-51 sayılı teknik düzenlemeye göre verilen belgeler ve “E” işareti, bu Yönetmeliğin 1999/101/AT seviyesine eşdeğer olarak kabul edilir.

 

Tedbirler

Madde 9- Tedbirlere ilişkin hususlar aşağıda belirtilmiştir.

a) Onay Kuruluşu; izin verilebilir ses seviyesi ve egzoz sistemini gerekçe göstererek, Ek I’in şartlarını sağlayan motorlu araç tipine AT Araç Tip Onayı Belgesini  veya Ulusal Tip Onayı Belgesini  veya Ek II’nin şartlarını sağlayan egzoz sistemi tipine veya ayrı teknik ünite olarak düşünülen bir sistemin aksamına AT Tip Onayı Belgesini vermeyi reddedemez,

b) Onay Kuruluşu, Ek I’in şartlarını karşılayan araçların  izin verilebilir ses seviyesi ve egzoz sisteminden dolayı, satışını, tescilini, hizmete girmesini veya kullanımını reddedemez veya yasaklayamaz.

c)  Onay Kuruluşu, AT Tip Onayı Belgesine sahip,  ayrı teknik ünite olarak düşünülen egzoz sisteminin veya buna ait herhangi bir aksamın pazarlanmasını yasaklayamaz.

d)  Bu Yönetmeliğin Ek I’inin madde 5.2.2.1. ve madde 5.2.2.5’te belirtilen şartları hariç olmak üzere, eklerinin diğer şartlarını teknik ilerlemelere uyarlamak için gerekli değişiklikler, M.A.R.TO.Y’un 15 inci maddesinde belirtilen işleme uygun olarak yapılır.

 

Bildirim

Madde 10- Bildirime ilişkin esaslar aşağıda belirtilmiştir.

a) Motorlu araçların dış gürültü emisyonu ve egzoz sistemlerine ilişkin; 73/350/EEC, 77/212/EEC, 81/334/EEC, 84/372/EEC, 84/424/EEC, 87/354/EEC, 89/491/EEC, 92/97/EEC, 96/20/EC, 1999/101/EC sayılı direktiflerle değişik 70/157/EEC sayılı AT direktifine göre hazırlanan bu Yönetmeliğin uygulamaya konulduğu, AT üyesi ülkelerin onay kuruluşlarına, Gümrük Birliği Ortaklık Komitesine ve AT Komisyonuna bildirilir.

b) Görevlendirilen teknik hizmetler kuruluşları AT üyesi ülkelerin onay kuruluşlarına, Gümrük Birliği Ortaklık Komitesine ve AT Komisyonuna bildirilir.

 

Muafiyetler

Madde 11- Muafiyetlere ait esaslar aşağıda belirtilmiştir.

a) Teknolojik olarak geliştirilmiş motorlu araçların dış gürültü emisyonu ve egzoz sistemlerine ilişkin Tip Onayı  Belgesi talep edilmesi halinde, AT komisyonuna ve diğer ülkelerin onay kuruluşlarına bilgi verilerek, Ulusal Tip Onay Belgesi verilebilir.

b) Bu Yönetmeliğin uygulama tarihinden önce trafiğe çıkmış araçlar, bu Yönetmelik hükümlerine tabi değildir.

 

Yönetmeliklerin Uygulama Alanları

Madde 12- M.A.R.T.O.Y. kapsamındaki motorlu araçların dış gürültü emisyonu ve egzoz sistemlerine ilişkin onayları bu Yönetmelik kapsamına göre, diğer araçların onayları ise A.İ.T.M. Yönetmeliği hükümlerine göre yapılır.

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Geçici ve Son Hükümler

 

Geçici Madde 1- M.A.R.T.O.Y. kapsamındaki motorlu araçlar için AT Araç Tip Onayı  Belgesi alacak imalatçılar ile Ulusal Tip Onayı Belgesi alacak M1 sınıfı araç imalatçıları, 1/1/2001 tarihinden itibaren bu Yönetmelik kapsamında 1999/101/EEC ile değişik bu Yönetmeliğe göre AT Araç Tip Onayı  Belgesi almak zorundadır. Ulusal Tip Onayı Belgesi alacak diğer sınıf araçlar için bu zorunluluk aranmaz.

 

Geçici Madde 2-  1/1/2001’den önce Ulusal Tip Onayı Belgesi almış M1 sınıfı motorlu araçlar için imalatçılar, 1/7/2001 tarihine kadar bu Yönetmelik kapsamında, 1999/101/AT ile değişik bu Yönetmeliğe göre AT Araç Tip Onayı  Belgesi almak zorundadırlar. Aksi takdirde araçların Ulusal Tip Onayı Belgeleri iptal edilir.

 

Geçici Madde 3- (Ek: RG 14/7/2004 - 25522) Yeni Ulusal Tip Onayı Belgesi alacak olan M2, M3, N1, N2, N3 sınıfı araçlar 1/1/2007, Ulusal Tip Onayı Belgesi almış olan bu sınıflardaki araçlar ise 1/1/2008 tarihine kadar bu Yönetmeliğin 84/424/AT sayılı seviyesinde veya BM/ AEK 51.01 sayılı Teknik Düzenlemesinde belirtilen usul ve esaslara göre yapılacak ölçümlerde aşağıdaki çizelgede gösterilen azami dış gürültü seviyelerini sağlamak zorundadır. Bu şartları sağlayan araçlara ulusal tip onayı belgesi verilir. Yurt içi veya yurt dışındaki Teknik Servislerden alınmış raporlar kabul edilir.

 

Motorlu Araç Tipi                                       Azami Dış Gürültü Seviyeleri

                                                                                         dB(A)

            M2/N1  AYA(* ) £ 2 ton                                             78+1(**)

                M2/N1     2ton < AYA £3,5 ton                                  79+1(**)      

            M2/M3   Motor gücü < 150 KW                                80

M2/ M3  Motor gücü  ³ 150 KW                               83

N2/N3 Motor gücü < 75 KW                                     81

N2/N3 75 KW£ Motor gücü <150 KW                     83

N2/N3 Motor gücü ³ 150 KW                                   84

 


 

(* ) AYA: Azami Yüklü Ağırlık

(**)  Sıkıştırma ateşlemeli ve direk enjeksiyonlu motorlarda 1 dB(A) eklenecektir.”

 

Yürürlük

Madde 13- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

 

Yürütme

Madde 14- Bu Yönetmelik hükümlerini  Sanayi ve Ticaret Bakanı yürütür.

 

 

 

Ek I

 

BİR MOTORLU ARAÇ TİPİNİN  SES SEVİYESİ İLGİLİ OLARAK  AT TİP ONAYI

 

1 - TARİFLER

Bu Yönetmeliğin amaçları açısından aşağıdaki tarifler geçerlidir.

 

1.1 - Araç Tipi

Aşağıdaki parçalar bakımından temelde farklılık göstermeyen  araçlardır.

 

1.1.1 - Karoserinin  (özellikle motor bölmesi ve motorun ses yalıtımında) kullanılan malzeme ve şekli;

 

1.1.2 - Aracın uzunluğu ve genişliği;

 

1.1.3 - Motor tipi (bujili veya sıkıştırma ateşlemeli, iki veya dört zamanlı, karşılıklı (düz) veya döner pistonlu, silindir adedi ve kapasitesi, karbüratör veya enjeksiyon (yakıt püskürtme) sistemlerinin adedi ve tipi, valflerin (supaplar) düzeni, beyan edilen azami gücü ve buna karşılık gelen motor devri (devirleri);

 

1.1.4 - Aktarma organı (transmisyon) sistemi, deneyin yapıldığı vites ve ilgili toplam vites tahvil oran(lar)ı (son vites dişli oran(lar)ı),

 

1.1.5 - Egzoz sistemlerinin adedi, tipi ve düzeni;

 

1.1.6 - Emme sistemlerinin adedi, tipi ve düzeni;

 

1.1.7 - Bu Ekin madde 1.1.2 ve madde 1.1.4. hükümlerine rağmen, aynı tip motora ve/veya farklı toplam vites tahvil oranına haiz, M1 ve N1 (1) sınıfındakiler hariç  araçlar,  aynı tip araç sayılabilir.

                               

Ancak, yukarıdaki farklılıklar farklı bir deney yöntemi gerektiriyorsa, bu farklılıklar, bir tip değişikliği olarak düşünülecektir.

 

1.2 - Egzoz ve Emme Sistemleri

 

1.2.1 - Egzoz sistemleri

Araçta egzozunun ortaya çıkardığı gürültüyü azaltmak için gerekli olan tüm parça donanımıdır.

 

1.2.2 - Emme  sistemleri

Araç motorunun emiş yaparken oluşan gürültüyü azaltmak için gerekli olan tüm parça donanımıdır.

 

1.2.3 - Bu Yönetmeliğin amaçları bakımından, manifoldlar bu sistemlere dahil değildir.

 

1.3 - Egzoz veya Emme Sistemlerinin Farklı  Tipleri

Aşağıdaki  temel farklılıklarla karakterize edilen sistemlerdir:

 

1.3.1 - Aksamlarının farklı ticari markaları veya ticari adlarının olduğu  sistemler,

 

1.3.2 - Bir aksamın malzemelerinin özelliklerinin farklı olduğu sistemler veya aksamların farklı şekil ve büyüklükte olduğu sistemler. Kaplama işlemindeki bir değişiklik (galvanizleme, alüminyum kaplama ve benzeri)  olması  farklı bir tip olarak kabul edilmez.

 

1.3.3 - En az bir aksamın çalışma ilkelerinin  farklı olduğu sistemler;

 

1.3.4 - Aksamların farklı bir şekilde birleştirildiği sistemler.

 

1.4 - Bir Egzoz veya Emme Sisteminin Aksamı

Bir araya gelerek egzoz sistemini (örneğin egzoz boruları, susturucu) veya emme sistemini (örneğin hava filtresi) oluşturan ayrı aksamların her biridir.

 

 

 
 
 

(1)                 M.A.R.T.O.Y.’un EkII’sinde verilen tanıma uygun olarak

 

 

1.5 – Toplam Vites Tahvil Oranı (Son Dişli Oranı)

Aracın tahrik tekerleklerinin her bir dönüşüne karşılık gelen motorun dönme  sayısıdır.

 

2 - AT TİP ONAYI BAŞVURUSU

 

2.1 - Ses seviyesi bakımından bir motorlu araç tipinin M.A.R.T.O.Y.’un  5 inci maddesi hükümleri uyarınca AT tip onayı başvurusu, araç imalatçısı tarafından yapılmalıdır.

 

2.2 - Tanıtım Belgesinin bir örneği Ek I/A’da verilmiştir.

 

2.3 - Talep edilen tip onayı bakımından  tipi temsil eden bir araç, imalatçısı tarafından deneylerden  sorumlu   teknik servise sunulmalıdır.

 

2.3.1 - Bu Ekin Madde 1.1.7’sinde söz konusu tipi temsil eden bir tek araç, imalatçısı ile koordineli olarak  çalışır durumda,  en düşük kütleli ve en kısa boylu olan ve bu Ekin madde 5.2.2.4.3.3.1.2.’de belirtilen özelliklere uyacak şekilde, onay deneylerini yapan  teknik servis tarafından seçilecektir.

 

2.4 - Teknik servisin talep etmesi halinde, egzoz sisteminin bir numunesi ve tip onayı talep edilen araca takılan motorla aynı kapasitede ve beyan edilen azami güçte bir motor da teslim edilmelidir.

 

3 -  İŞARETLEMELER

 

3.1 - Takma donanımı (montaj tertibatı) ve borular hariç olmak üzere, egzoz ve emme sisteminin aksamları aşağıda belirtilenleri taşımalıdır:

 

3.1.1 - Sistemlerin veya bunların aksamlarının  imalatçısının ticari markası veya adı;

 

3.1.2 - İmalatçının ticari tanımı.

 

3.2 - Bu işaretlemeler, sistem araca takıldığında dahi, açıkça okunabilir ve silinmez olmalıdır.

 

4 -  AT TİP ONAYININ VERİLMESİ

 

4.1 - İlgili şartlar sağlanmış ise, M.A.R.T.O.Y.’un 6 ncı maddesi uyarınca AT tip onayı verilir.

 

4.2 - AT Tip Onayı Belgesi örneği  Ek I/B’de verilmiştir.

 

4.3 - M.A.R.T.O.Y.’un Ek VII’sine uygun olarak bir onay numarası  tipi  onaylanan araca verilmelidir. Aynı üye ülke, aynı numarayı başka bir araca vermemelidir.

 

5 - ÖZELLİKLER

 

5.1 - Genel Özellikler

 

5.1.1 - Araç; motoru ve egzoz ve emme sistemleri normal şartlarda ve maruz kalabilecekleri titreşimlere rağmen, bu Yönetmeliğin şartlarını karşılayacak şekilde tasarımlanmalı, imal edilmeli  ve monte edilmelidir.

 

5.1.2 - Sistemler; aracın kullanım şartlarını göz önünde bulundurarak, maruz kalabilecekleri korozyona karşı yeterli dayanma gösterecek şekilde tasarımlanmalı, imal edilmeli ve monte edilmelidir.

 

5.2 - Ses Seviyesine İlişkin Özellikler

 

5.2.1 - Ölçüm Yöntemi

 

5.2.1.1 - AT tip onayı için sunulan araç tipi tarafından yayılan ses, hareketli araçlarda bu Ekin madde 5.2.2.4’de ve duran araçlarda bu Ekin madde 5.2.3.4’te belirtilen yöntemlerin her ikisi ile de sırayla ölçülmelidir (1).

 

(1) Duran araç deneyi, hizmetteki araçların muayenesi için bu yöntemi kullanan makamlara bir referans değeri sağlamak üzere yapılmaktadır.

 

 

 

İzin verilebilir  azami kütlesi 2800 kg.’ı aşan araçlar, karşılık gelen fren donanımı aracın bir parçası ise, bu Ekin madde 5.4.’e uygun olarak araç durur haldeyken sıkıştırılmış hava gürültüsü ilave ölçümüne tabi tutulmalıdır.

 

5.2.1.2 - Bu Ekin madde 5.2.1.1.’de belirtildiği şekilde  ölçülen  değerler,  deney raporuna ve Ek I/B’de gösterilen örneğe karşılık gelen belgeye kaydedilmelidir. Deney pisti (yüzeyin tipi), hava sıcaklığı, rüzgar (yönü ve hızı) ve ortam gürültüsü gibi ortam şartlarının ayrıntıları  da deney raporuna kaydedilmelidir.

 

5.2.2 - Hareketli Araçların Ses Seviyesi

 

5.2.2.1 - Sınırlama Değerleri

Bu Ekin madde 5.2.2.2.’den madde 5.2.2.5’ine (dahil) kadar olanlara göre ölçülen ses seviyesi aşağıdaki sınırları aşmamalıdır:

 

 

 

Araç Sınıfı

dB(A) olarak ifade edilen

değerler

(desibel (A))

5.2.2.1.1.

Yolcu taşıma maksatlı ve sürücü koltuğu dahil dokuzdan fazla koltuğu bulunmayan araçlar................................................................

 

 

74

 

 

5.2.2.1.2.

Yolcu taşıma maksatlı, sürücü koltuğu dahil dokuzdan fazla koltuğu bulunan ve izin verilen azami kütlesi 3.5 tondan fazla olan araçlar:

 

5.2.2.1.2.1.

Motor gücü 150 kW’dan az olanlar....................................................

78

5.2.2.1.2.2.

Motor gücü 150 kW’dan az olmayanlar..............................................

 

80

 

5.2.2.1.3.

Yolcu taşıma maksatlı, sürücü koltuğu dahil dokuzdan fazla koltuğu bulunan araçlar; yük taşıma maksatlı araçlar:

 

5.2.2.1.3.1.

İzin verilebilir azami kütlesi 2 tonu geçmeyenler ..............................

76

5.2.2.1.3.2.

İzin verilebilir  azami kütlesi 2 tonu geçen fakat 3.5 tonu geçmeyenler........................................................................................

 

 

77

 

5.2.2.1.4.

Yük taşıma maksatlı ve izin verilen azami kütlesi  3.5 tondan fazla olan araçlar:

 

5.2.2.1.4.1.

Motor gücü 75 kW’dan az olanlar......................................................

77

5.2.2.1.4.2.

Motor gücü 75 kW’dan fazla fakat  150 kW’dan az olanlar...............

78

5.2.2.1.4.3.

Motor gücü 150 kW’dan az olmayanlar..............................................

80

                               

Bununla birlikte,

-         Bu Ekin madde 5.2.2.1.1. ve madde 5.2.2.1.3’te sınıfları belirtilen araçlar için, bunlar doğrudan yakıt püskürtmeli dizel motorlu iseler, sınır değerleri 1 dB(A) artırılır,

-         Yol dışında (arazi) kullanım için tasarımlanmış, izin verilebilir azami kütlesi 2 (iki) tondan fazla olan araçlar için, motor güçleri 150 kW’dan az ise sınır değerler 1 dB(A), 150 kW’a eşit veya daha büyükse 2 dB(A) artırılır.

-         Bu Ekin madde 5.2.2.1.1. sınıfındaki araçlar için, dörtten fazla ileri vitesli, elle kullanılan vites kutusu  (şanzuman) bulunan ve 140 kW/t’u aşan azami motor gücüne sahip motoru olan ve izin verilebilir azami güç/azami kütle oranı 75 kW/t’u geçen araçlarda, aracın arkası üçüncü vitese BB’ (Şekil 1) hattını geçtiğinde hızı 61 km/sa’ten büyükse, sınır değerleri 1 dB(A) artırılır.

 

5.2.2.2 – Ölçme  Aletleri

 

5.2.2.2.1 - Akustik ölçümler

Ses seviyesini ölçmede kullanılan alet, Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) Yayını 179 “Hassas ses seviyesi ölçerleri” 2 nci baskısında belirtilen tipte bir hassas ses seviye ölçeri olmalıdır. Ölçümler, o yayında belirtilmiş olan ses seviye ölçerinin “çabuk” tepki ve “A” ağırlık eğrisini kullanarak yapılmalıdır.

 

Her ölçüm setinin başlangıcında ve sonunda, ses seviyesi ölçeri imalatçının talimatlarına göre, uygun bir ses kaynağı (örneğin bir pistonfon) vasıtasıyla kalibre edilmelidir. Kalibrasyon  esnasında kaydedilen ses seviye ölçeri hataları 1 dB’yi geçerse, deney geçersiz sayılmalıdır.

 

 

 

5.2.2.2.2 - Hız ölçümleri

Deney bölümünde, motor devri ve araç hızı % 3 veya daha iyi bir doğrulukla belirlenmelidir.

 

5.2.2.3 - Ölçüm Koşulları

 

5.2.2.3.1 - Deney Yeri  

Deney yeri, büyük ölçüde düz deney pisti ile çevrili bir merkezi ivmelenme (hızlanma) bölümünden oluşmalıdır. İvmelenme bölümü düz olmalı, pist yüzeyi kuru ve yuvarlanma gürültüsünü düşük tutacak şekilde olmalıdır.

 

Deney pisti, ses kaynağı ile mikrofon arasındaki serbest ses alanı şartları 1 dB dahilinde kalacak şekilde olmalıdır. İvmelenme bölümünün merkezinden 50 m’lik bir mesafe içinde çit, kayalık, köprü veya bina gibi ses yansıtan büyük nesneler bulunmazsa, bu koşullar karşılanmış kabul edilebilir. Deney yerinin yüzeyi, Ek IV’ de belirtilen özelliklere uymalıdır.

 

Mikrofon çevresinde ses alanını etkileyebilecek hiçbir engel bulunmamalı ve ses kaynağı ile mikrofon arasında hiç kimse durmamalıdır. Ölçümleri yapan gözlemci, aletin ölçüm okumalarını etkilemeyecek bir  konumda  durmalıdır.

 

5.2.2.3.2 - Meteorolojik Koşullar

Ölçümler kötü hava koşullarında yapılmamalıdır. Sonuçların rüzgar esintilerinden etkilenmemesi sağlanmalıdır.

 

5.2.2.3.3 - Ortam Gürültüsü

Ölçümler için, deneye tabi tutulacak araç dışında kalan ses kaynaklarının A-ağırlıklı ses seviyesi ve rüzgar etkileri, aracın yarattığı ses seviyesinden en az 10 dB(A) aşağıda olmalıdır. Mikrofona, mikrofonun yönlendirme özellikleri ve hassasiyeti üzerine etkilerini hesaba katmak şartıyla, uygun bir rüzgar siperliği takılabilir.

 

5.2.2.3.4 - Aracın Durumu

Bu ölçümler için, araç, M.A.R.T.O.Y.’un Ek I madde 2.6’sında tarif edildiği şekilde çalışır durumda olmalı ve ayrılamayan araçlar hariç olmak üzere, römorksuz veya yarı römorksuz olmalıdır.

 

Deney için kullanılan lastikler, araç imalatçısı tarafından seçilir ve ticari uygulamalara uygun ve piyasada mevcut olmalıdır. Lastikler (25/4/2000 tarihli ve 24030 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorkların Lastikleri ve  Bu Lastiklerin  Takılması  İle  İlgili Tip Onayı Yönetmeliğin (92/23/AT)(1) Ek II madde 2.1.7’sine bakınız) Ek I/B’nin İlavesinin madde 1.5’ine göre araç imalatçısı tarafından araç için gösterilen lastik ebadı gösterimlerinden  birine karşılık gelmeli ve M1 ve N1 sınıfı araçlarda asgari diş derinliğine  ilişkin 89/459/AT sayılı Yönetmeliğin şartlarını karşılamalı; diğer sınıflardaki araçlar içinse, asgari diş derinliği bu araçlar 89/459/AT sayılı Yönetmelik kapsamındaymış gibi uygulanmalıdır. Lastikler, aracın deney kütlesi için uygun basınca (basınçlara) kadar şişirilmelidir.

 

Ölçümlerden önce motor;  sıcaklık, ayarlar, yakıt, bujiler, karbüratör (karbüratörler) ve benzeri hususlarda  normal çalışma şartlarına getirilmelidir. Eğer araca otomatik harekete geçen fan (fanlar) takılı ise, ölçümler esnasında bu sistemin etki etmemesi sağlanmalıdır.

 

İkiden fazla tekerlekten çekişli araçlarda, sadece normal yol çekişi uygulanmalıdır.

 

5.2.2.4 - Ölçüm Yöntemi

 

5.2.2.4.1 - Ölçüm Özelliği ve Adedi

Araç, AA’ ve BB’ (Şekil 1) hatlarının arasında sürülürken, A-ağırlıklı desibel (dB(A)) cinsinden ifade edilen azami ses seviyesi ölçülmelidir. Tepe değeri ile genel ses seviyesi arasında anormal bir farklılık kaydedilirse, ölçüm geçersiz sayılacaktır.

 

Aracın her iki yanında en az iki  ölçüm yapılmalıdır.

 

5.2.2.4.2 - Mikrofonun Konumlanması

Mikrofon, pistin CC’ (Şekil 1) referans hattından 7.5 ± 0.2 m uzaklığa ve yerden 1.2 ± 0.1 m yüksekliğe yerleştirilmelidir. Mikrofonun azami hassasiyet ekseni yatay olmalı ve aracın yoluna  (CC’ hattı) dik olmalıdır.

 

([1][1]) RG (OJL) No L 129, 14.5.1992, s.95.

 

 

 

5.2.2.4.3 - Çalıştırma Şartları

 

5.2.2.4.3.1 - Genel  Şartlar

Tüm ölçümler için, araç, aracın boylamasına orta düzlemi CC’ hattına mümkün olduğunca yakın olacak şekilde, ivmelenme bölümü üzerinde düz bir hat boyunca sürülmelidir.

 

Araç, AA’ hattına bu Ekin  madde 5.2.2.4.3.2 ve madde 5.2.2.4.3.3.’te belirtilen sabit başlangıç yol hızında yaklaşmalıdır. Aracın ön ucu AA’ hattına ulaştığında, gaz pedalına mümkün olduğunca hızlı basılmalı, aracın arka ucu BB’ hattına ulaşıncaya kadar gaz pedalının  bu konumu muhafaza edilmeli; sonra gaz pedalı mümkün olduğunca çabuk şekilde serbest bırakılmalıdır.

 

Römorkları ayrılamayan araçların römorkları, BB’ hattının geçilmesi bakımından dikkate alınmamalıdır.

 

5.2.2.4.3.2 - Yaklaşma Hızı

Araç, aşağıdaki iki hızdan daha düşük olanına karşılık gelecek sabit bir hızla AA’ hattına yaklaşmalıdır:

-         50 km/saat,

-         M1 sınıfı araçlarda ve motor gücü 225 kW’den büyük olmayan diğer sınıf araçlarda, motorun azami anma gücüne ulaştığı devrin, S, dörtte üçüne eşit motor devrine karşılık gelen hız,

-         225 kW’den büyük motor gücüne haiz olan M1 sınıfına ait olmayan araçlarda, motorun azami anma gücüne ulaştığı devrin, S, yarısına eşit motor devrine karşılık gelen hız,

 

Bununla birlikte, ikiden fazla ayrı vites oranı bulunan otomatik vitesli araçlarda ise, deney esnasında birinci vitese bir iniş olursa, imalatçı aşağıdaki deney işlemlerinden  birini seçebilir:

-         Araç hızı, V, böyle bir vites düşüşünü  önlemek için  azami 60 km/saat’e yükseltilir, veya

-         Hız, V, 50 km/saat’te kalır ve motorun yakıt beslemesi tam yük için gerekli yakıt beslemenin % 95’i ile sınırlanır. Bu şart aşağıdakilere uyulduğunda sağlanmış sayılır;

-     Kıvılcım  ateşlemeli motorda, gaz kelebeği açıklık açısı % 90 olduğunda

       ve

-   Sıkıştırma ateşlemeli motorda, enjeksiyon pompasının merkez dişli milinin hareketi, toplam hareket mesafesinin % 90’ı ile sınırlandığında.

 

Araçta manuel hız artırıcısı (override) olmayan bir otomatik vites kutusu takılı ise, araç; 30, 40 ve 50 km/saat veya diğerlerinden düşük ise azami yol hızının dörtte üçüne karşılık gelen farklı yaklaşım hızlarında deneye tabi tutulmalıdır. Deney sonucu, en yüksek ses seviyesine yol açan hızda ele edilen değerdir.

 

5.2.2.4.3.3 - Vites oranları seçimi  (vites kutusu takılı araçlarda)

 

5.2.2.4.3.3.1 – Elle kumanda edilen, otomatik olmayan vites kutusu.

 

5.2.2.4.3.3.1.1 - Dört ileri vitesten daha fazlasına haiz olmayan, manuel olarak kullanılan vites kutusu  ile donatılmış M1 ve N1 sınıfı  araçlar ikinci viteste deneye tabi tutulmalıdır.

 

Bu sınıflarda, dörtten fazla ileri vitese haiz vites kutusu ile donatılmış araçlar ise sırasıyla ikinci ve üçüncü viteste  deneye tabi tutulmalıdır. Sadece normal yol kullanımı için düşünülen toplam vites tahvil oranları dikkate alınmalıdır. Bu iki şartın her biri için ölçülen ses seviyelerinin aritmetik ortalaması hesaplanmalıdır.

 

İkinci vitesteki deney esnasında motor devri;  motorun azami anma gücünü veren S motor devrini geçerse, deney, S motor devrini aşmayacak değere ulaşana kadar % 5’lik adımlarla hız azaltılarak yaklaşma hızı ve/veya yaklaşmadaki motor devriyle deney tekrar edilmelidir.

 

Motor devri “S”,  rölanti devrine karşılık gelen yaklaşma motor devrinde ulaşılırsa, deney yalnız üçüncü viteste  yapılmalı ve ilgili sonuçlar değerlendirilmelidir

 

Ancak, dörtten fazla ileri vitese sahip olan, 140 kW’den daha fazla azami güç veren ve izin verilebilir azami-güç/azami-kütle oranı 75 kW/t’u aşan M1 sınıfı araçlar, üçüncü viteste aracın arkasının BB’ hattını geçme hızı 61 km/saat’ten büyük olmak şartıyla, yalnız üçüncü viteste deneye tabi tutulmalıdır.

 

 5.2.2.4.3.3.1.2 - Toplam ileri vites oranı x (yardımcı vites kutusu veya çok katlı sürüş dingili vasıtasıyla elde edilen oranlar dahil) olan, M1 ve N1 sınıfları dışında kalan araçlar, x/n’e (1)(2) eşit veya daha yüksek oranlar sırasıyla kullanılarak deneye tabi tutulmalıdır.

 

Deney sonucu, en yüksek ses seviyesini veren orandan elde edilen değer olacaktır.

 

BB’ hattını geçerken, motorun ölçülen azami devrine ulaştığı motor devri S’e karşılık gelen X vitesinde x/n’den olan  vites değiştirmelere son verilmelidir.

 

Farklı toplam vites tahvil oranı olan araçlarda (farklı sayıda  vitesi içeren), deney aracının tipi temsili aşağıdaki şekilde belirlenir:

-         En yüksek ses seviyesi x/n ve X oranlı arasında elde edilirse, seçilen aracın, o tipi temsil ettiği kabul edilir.

-         En yüksek  ses seviyesi x/n oranında elde edilirse, seçilen araç sadece x/n’den daha düşük toplam vites tahvil oranına sahip olan araçların tipini  temsil ettiği kabul edilir.

-         En yüksek  ses seviyesi X oranında elde edilirse, araç sadece X’de toplam vites tahvil oranı, daha yüksek olan araçların tipini  temsil ettiği kabul edilir.

 

Ancak, başvuranın talebi doğrultusunda, deneyler öngörülenden daha fazla oranlara   genişletilirse ve en yüksek ses seviyesi denenen ekstrem oranlar arasında eld