TIBBİ ATIKLARIN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ
(Yayımlandığı
Resmi Gazete : 22.07.2005 – 25883)
BİRİNCİ
BÖLÜM
Amaç,
Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı, tıbbi
atıkların üretiminden bertarafına kadar;
a) Çevreye ve
insan sağlığına zarar verecek şekilde doğrudan veya dolaylı bir biçimde alıcı
ortama verilmesinin önlenmesine,
b) Çevreye ve
insan sağlığına zarar vermeden kaynağında ayrı olarak toplanması, ünite içinde
taşınması, geçici depolanması, taşınması ve bertaraf edilmesine,
yönelik
prensip, politika ve programlar ile hukuki, idari ve teknik esasların
belirlenerek uygulanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
Kapsam
Madde 2- Bu Yönetmelik, EK-1’de
belirtilen sağlık kuruluşlarının faaliyetleri sonucu oluşan ve EK-2’de detaylı
olarak belirtilen atıklar ile bu atıkların üretildikleri yerlerde ayrı
toplanması, geçici depolanması, taşınması ve bertaraf edilmesine ilişkin
esasları kapsamaktadır.
Dayanak
Madde 3- Bu Yönetmelik, 9/8/1983
tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanununun 1, 3, 8, 11 ve 12 nci
maddeleri ile 1/5/2003 tarihli ve 4856 sayılı Çevre ve Orman Bakanlığı Teşkilat
ve Görevleri Hakkında Kanunun 1, 2 ve 9 uncu maddelerine dayanılarak
hazırlanmıştır.
Tanımlar
Madde 4- Bu Yönetmelikte geçen;
Bakanlık:
Çevre ve Orman Bakanlığını,
Kanun: 2872
sayılı Çevre Kanununu,
Katı Atıkların
Kontrolü Yönetmeliği: 14/3/1991 tarihli ve 20814 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan Yönetmeliği,
Tehlikeli
Atıkların Kontrolü Yönetmeliği: 14/3/2005 tarihli ve 25755 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan Yönetmeliği,
Ambalaj ve
Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği: 30/7/2004 tarihli ve 25538 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmeliği,
Ünite: EK-1’de
yer alan ve faaliyetleri sonucu EK-2’de belirtilen atıkları üreten kişi, kurum
ve kuruluşları,
Evsel Nitelikli
Atık: Ünitelerden kaynaklanan, EK-2’de A grubu altında yer alan başta mutfak,
bahçe ve idari birimlerden kaynaklanan atıklar olmak üzere kontamine
olmamış atıkları,
Ambalaj Atığı:
Ünitelerden kaynaklanan, EK-2’de B grubu altında yer alan kontamine
olmamış, tekrar kullanılabilir, geri dönüştürülebilir ve geri kazanılabilir
plastik, metal, cam ve kağıt-karton ambalajların atıklarını,
Tıbbi Atık:
Ünitelerden kaynaklanan, EK-2’de C, D ve E grupları altında yer alan enfeksiyöz, patolojik ve kesici-delici atıkları,
Tehlikeli
Atık: Ünitelerden kaynaklanan, EK-2’de F grubu altında yer alan genotoksik, farmasötik ve
kimyasal atıklar ile ağır metal içeren atıkları ve basınçlı kapları,
Enfeksiyöz Atık: Enfeksiyon yapıcı etkenleri
taşıdığı bilinen veya taşıması muhtemel başta kan ve kan ürünleri olmak üzere
her türlü vücut sıvıları ile insan dokuları, organları, anatomik parçalar,
otopsi materyali, plasenta, fetus ve diğer patolojik
materyali; bu tür materyal ile bulaşmış eldiven, örtü, çarşaf, bandaj, flaster, tamponlar, eküvyon ve
benzeri atıkları; hemodiyaliz ünitesi ve karantina altındaki hastaların vücut
çıkartılarını; bakteri ve virüs tutucu hava filtrelerini; enfeksiyöz
ajanların laboratuvar kültürlerini ve kültür
stoklarını; araştırma amacı ile kullanılan enfekte
deney hayvanlarının leşleri ile enfekte hayvanlara ve
çıkartılarına temas etmiş her türlü malzemeyi, veterinerlik hizmetlerinden
kaynaklanan atıkları,
Patolojik Atık: Cerrahi girişim, otopsi veya anatomi çalışması sonucu ortaya
çıkan dokuları, organları, vücut parçalarını, insan fetusunu
ve hayvan cesetlerini,
Kesici-Delici
Atık: Şırınga, enjektör ve diğer tüm deri altı girişim iğneleri, lanset, bisturi, bıçak, serum seti iğnesi, cerrahi sütur iğneleri, biyopsi iğneleri, intraket,
kırık cam, ampul, lam-lamel, kırılmış cam tüp ve petri
kapları gibi batma, delme, sıyrık ve yaralanmalara neden olabilecek atıkları,
Farmasötik Atık: Kullanma süresi dolmuş veya artık
kullanılmayan, ambalajı bozulmuş, dökülmüş ve kontamine
olmuş ilaçlar, aşılar, serumlar ve diğer farmasötik
ürünler ve bunların artıklarını ihtiva eden kullanılmış eldivenler, hortumlar,
şişeler ve kutuları,
Genotoksik Atık: Hücre DNA’sı üzerinde mutasyon
yapıcı, kanserojen veya insan veya hayvanda düşüğe neden olabilen türden farmasötik ve kimyasal maddeleri, kanser tedavisinde
kullanılan sitotoksik (antineoplastik)
ürünleri ve radyoaktif materyali ihtiva eden atıklar ile bu tür ajanlarla
tedavi gören hastaların idrar ve dışkı gibi vücut çıkartılarını,
Kimyasal Atık: Ünitelerde tedavi, tanı veya deneysel araştırmalar gibi tıbbi
alanlarda kullanılan ve insan ve çevre sağlığı için çeşitli etkilerle zararlı
olabilen kimyasal maddelerin gaz, katı veya sıvı atıklarını,
Ağır Metal İçeren Atıklar: Ünitelerde tedavi, tanı veya deneysel
araştırmalar gibi tıbbi alanlarda kullanılan termometre, tansiyon ölçme aleti
ve radyasyondan korunma amaçlı paneller gibi alet ve ekipmanların içinde veya
bünyesinde bulunan cıva, kadmiyum, kurşun içeren atıkları,
Basınçlı Kaplar: Ünitelerde tedavi, tanı veya deneysel araştırmalar gibi
tıbbi alanlarda kullanılan gazları içinde bulunduran silindirleri, kartuşları
ve kutuları,
Kontaminasyon: Bir enfeksiyöz
etkenin herhangi bir eşyaya, yüzeye veya kişiye bulaşmasını,
Geçici Depolama: Atıkların bertaraf alanına taşınmasından önce ünite içinde
inşa edilen birimlerde veya konteynerlerde 48 saati geçmemek üzere geçici süre ile bekletilmesini,
Nihai Bertaraf: Tıbbi atıkların çevreye ve insan sağlığına zarar vermeyecek
şekilde ilgili mevzuatlarda öngörülen her türlü önlemin alındığı tesislerde
yakılması veya düzenli depolanması suretiyle yok edilmesini veya zararsız hale
getirilmesini,
Düzenli Depolama Tesisi: Tıbbi atıkların düzenli depolama yoluyla bertaraf
edildiği tesisleri,
Yakma Tesisi: Ortaya
çıkan yanma ısısını yeniden kazanabilen veya kazanamayan ve atıkların termal
arıtımına adanmış olan her türlü sabit veya seyyar teknik birim veya ekipmanı
(atıkların oksitlenme yoluyla yakılmasının yanısıra piroliz, gaz haline getirme veya plazma işlemleri gibi
diğer termal arıtma işlemleri dahil),
Tıbbi Atık Torbası veya Kabı: Tıbbi atıkların toplanması ve biriktirilmesi
amacıyla kullanılan, teknik özellikleri 13 üncü maddede belirtilen, kırmızı
renkli, güvenli kapatılabilir, plastik biriktirme kabını,
Otoklav Torbası: Tıbbi atıkların basınçlı buhar ile sterilizasyon
işlemine tabi tutulması durumunda, tıbbi atıkların toplanması ve biriktirilmesi
amacıyla kullanılan ve teknik özellikleri 13 üncü maddede belirtilen, kırmızı
renkli, güvenli kapatılabilir, plastik biriktirme kabını,
Kesici-Delici
Atık Kabı: Kesici ve delici atıkların toplanması ve biriktirilmesi amacıyla
kullanılan, teknik özellikleri 13 üncü maddede belirtilen biriktirme kabını,
Uluslararası Biyotehlike Amblemi: Tıbbi atık
torbaları veya kapları ile kesici-delici atık kapları, bunların taşınmasında
kullanılan konteyner ve araçlar ile geçici depolama
birimlerinin üzerlerinde bulundurulması gereken ve bir örneği EK-3’de verilen
amblemi,
Tıbbi Atıklar Sorumlusu: EK-1’de belirtilen ünitelerin başhekimlerini,
başhekimin bulunmadığı yerlerde mesul müdürü,
Ünite İçi Taşıma: Atıkların üretildiği yerlerden uygun taşıma araçları ile
alınarak geçici depolama birimlerine götürülmesi işlemini,
Taşıma: Atıkların geçici depolama birimlerinden uygun taşıma araçları ile
alınarak bertaraf alanına götürülmesi işlemini,
Konteyner: Paslanmaz metal, plastik veya benzeri
malzemeden yapılmış, tekerlekli, kapaklı, kapakları kilitlenir, en az
Sterilizasyon: Bakteri sporları dahil her türlü mikrobiyal yaşamın fiziksel, kimyasal, mekanik metotlar
veya radyasyon (irradiation) yoluyla tamamen yok
edilmesini veya bu mikroorganizmaların seviyesinin % 99,9999 oranında
azaltılmasını,
Sterilizasyon Yükü: Sterilizatörde
eş zamanlı olarak sterilize edilecek veya edilmiş atığı,
Maruz
Bırakılma Süresi: Sterilizatörde belirli sıcaklık,
basınç ve nem sağlandıktan sonra, bu koşullarda atığın işlem gördüğü süreyi,
Biyolojik İndikatör: Sterilizasyon
etkinliğinin araştırılmasında, kağıt şerit (strip)
veya benzeri bir taşıyıcı mekanizmaya inoküle edilmiş
standart/bilinen bir mikroorganizmayı,
Kimyasal İndikatör: Sterilizasyon
etkinliğinin araştırılmasında kağıt bant veya benzeri bir taşıyıcıya
emdirilmiş, yüksek ısı ile renk değiştiren kimyasal maddeyi,
Yerleşme
Alanı: İmar planı sınırı içindeki yerleşik ve iskân edilmiş alanların tümünü,
Ön Lisans: Bu Yönetmelik gereğince, tıbbi
atık bertaraf tesisi ile sterilizasyon tesisi kurmak
isteyen gerçek ve tüzel kişilerin Bakanlıktan
almaları gereken, kuracakları tesisle ilgili her türlü plan, proje,
rapor, teknik veri, açıklamalar ve diğer dokümanlara ilişkin tesisin
projelendirilmesine ilişkin izni,
Lisans: Bu Yönetmelik gereğince tıbbi atık taşıyan belediye veya firmaların
valilikten; tıbbi atık bertaraf tesisi ile sterilizasyon
tesisi kurmak ve işletmek isteyenlerin ise Bakanlıktan alacakları ve konu ile
ilgili yeterli uzman ve teknolojik imkânlara sahip olduğunu gösterir belgeyi,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Genel İlkeler, Görev, Yetki ve Yükümlülükler
Genel ilkeler
Madde 5- Tıbbi atıkların
yönetimine ilişkin ilkeler şunlardır;
a) Tıbbi atıkların çevre ve insan sağlığına zarar verecek şekilde doğrudan
veya dolaylı olarak alıcı ortama verilmesi yasaktır.
b) Tıbbi, tehlikeli ve evsel atıkların oluşumunun ve miktarının kaynağında
en aza indirilmesi esastır.
c) Tıbbi atıkların, tehlikeli ve evsel atıklar ile karıştırılmaması esastır.
d) Tıbbi atıkların kaynağında diğer atıklardan ayrı olarak toplanması,
biriktirilmesi, taşınması ve bertarafı esastır.
e) Tıbbi atıkların yarattığı çevresel kirlenme ve bozulmadan doğan
zararlardan dolayı tıbbi atık üreticileri, taşıyıcıları ve bertarafçıları
kusur şartı olmaksızın sorumludurlar.
f) Tıbbi atıkların yönetiminden sorumlu kişi, kurum/kuruluşlar, bu atıkların
çevre ve insan sağlığına olabilecek zararlı etkilerinin azaltılması için
gerekli tedbirleri almakla yükümlüdürler.
g) Tıbbi atık üreticileri atıklarının bertarafı
için gerekli harcamaları karşılamakla yükümlüdürler.
h) Tıbbi atık üreten sağlık kuruluşları ile bu atıkların taşınması ve bertarafından sorumlu belediyelerin/özel sektör
firmalarının tıbbi atık yönetimiyle ilgili personelinin periyodik olarak
eğitimden ve sağlık kontrolünden geçirilmesi ve tıbbi atık yönetimi
kapsamındaki faaliyetlerin bu personel tarafından yapılması esastır.
Bakanlığın görev ve yetkileri
Madde 6- Bakanlık;
a) Tıbbi atıkların çevreyle uyumlu bir şekilde yönetimine ilişkin program ve
politikaları saptamak, bu Yönetmeliğin uygulanmasına yönelik işbirliği ve
koordinasyonu sağlamak ve gerekli idari tedbirleri almakla,
b) Tıbbi atıkların oluşumundan bertarafına kadar
yönetimlerini kapsayan bütün faaliyetlerin kontrolünü ve periyodik
denetimlerini yapmakla,
c) Tıbbi atıkların çevreyle uyumlu yönetimine ilişkin en yeni sistem ve
teknolojilerin uygulanmasında ulusal ve uluslar arası koordinasyonu sağlamakla,
d) Tıbbi atık bertaraf tesisleri ile sterilizasyon
tesislerine ön lisans ve lisans vermekle,
yükümlüdür.
Mülki amirlerin görev ve yetkileri
Madde 7- Mahallin en büyük mülki
amiri;
a) Tıbbi atıkların oluşumundan bertarafına kadar
yönetimlerini kapsayan bütün faaliyetlerin kontrolünü ve periyodik denetimini
yapmak, ilgili mevzuata aykırılık halinde gerekli yaptırımın uygulanmasını
sağlamakla,
b) İl sınırları içinde oluşan, toplanan ve bertaraf edilen tıbbi atıkların
miktarı ile ilgili bilgileri sağlık kuruluşlarından ve belediyelerden temin
etmek, değerlendirmek ve yıl sonunda rapor halinde Bakanlığa göndermekle,
c) Tıbbi atık taşıma araçlarına taşıma lisansı vermekle ve faaliyetlerini
denetlemekle, lisans verilen araç, belediye ve firmalarla ilgili bilgileri yıl
sonunda Bakanlığa göndermekle,
d) Tıbbi atıkların toplanması, taşınması ve bertarafında
uygulanacak ücreti mahalli çevre kurulu aracılığıyla belirlemekle,
e) Lisans verilen tıbbi atık bertaraf tesisleri ile sterilizasyon
tesislerinin faaliyetlerini izlemek, denetlemek, ilgili mevzuata aykırılık
halinde gerekli yaptırımın uygulanmasını sağlamakla,
görevli ve yetkilidir.
Tıbbi atık üreticilerinin
yükümlülükleri
Madde 8- Tıbbi atık üreticileri;
a) Atıkları kaynağında en aza indirecek sistemi kurmakla,
b) Atıkların ayrı toplanması, taşınması ve geçici depolanması ile bir kaza
anında alınacak tedbirleri içeren ünite içi atık yönetim planını hazırlamak ve
uygulamakla,
c) Tıbbi, tehlikeli ve evsel nitelikli atıklar ile ambalaj atıklarını
birbirleri ile karışmadan kaynağında ayrı olarak toplamakla,
d) Tıbbi atıklar ile kesici-delici atıkları toplarken teknik özellikleri bu
Yönetmelikte belirtilen torbaları ve kapları kullanmakla,
e) Ayrı toplanan tıbbi ve evsel nitelikli atıkları sadece bu iş için tahsis
edilmiş araçlar ile ayrı ayrı taşımakla,
f) Atıkları geçici depolamak amacıyla geçici atık deposu inşa etmek veya konteyner bulundurmakla, yataksız ünite olması durumunda
ise atıklarını en yakındaki geçici atık deposuna/konteynerine
götürmek veya bu atıkları toplama aracına vermekle,
g) Tıbbi atıkların yönetimiyle görevli personelini periyodik olarak
eğitmekle/eğitimini sağlamakla,
h) Tıbbi atıkların yönetimiyle görevli personelinin özel giysilerini
sağlamakla,
i) Tıbbi atıkların toplanması, taşınması ve bertarafı
için gereken harcamaları atık bertarafçısına
ödemekle,
j) Oluşan tıbbi atık miktarı ile ilgili bilgileri düzenli olarak kayıt
altına almak, yıl sonu itibari ile valiliğe göndermek, bu bilgileri en az üç
yıl süre ile muhafaza etmek ve talep edilmesi halinde Bakanlığın incelemesine
açık tutmakla,
yükümlüdürler.
Belediyelerin yükümlülükleri
Madde 9- Belediyeler;
a) Tıbbi atıkların geçici atık depolarından veya konteynerlerinden
alınarak toplanması, taşınması, sterilizasyon işlemine
tabi tutulması ve bertarafı ile ilgili detayları
içeren Tıbbi Atık Yönetim Planı’nı hazırlamak, uygulamak ve halkın
bilgilenmesini sağlamakla,
b) Tıbbi atıkları geçici atık depolarından alarak bertaraf sahasına
taşımak/taşıttırmakla,
c) Tıbbi atık bertaraf/sterilizasyon tesislerini
kurmak/kurdurmak, işletmek/işlettirmekle,
d) Kuracakları tıbbi atık bertaraf tesisleri ile sterilizasyon
tesisleri için ön lisans/lisans almakla,
e) Tıbbi atık taşıma araçları için taşıma lisansı almakla,
f) Geçici atık depolarına yapı ruhsatı vermekle,
g) Tıbbi atıkların yönetimiyle görevli personelini periyodik olarak
eğitmekle/eğitimini sağlamakla,
h) Tıbbi atıkların yönetimiyle görevli personelin özel giysilerini
sağlamakla,
i) Sağlık kuruluşlarından toplanan, taşınan ve bertaraf edilen tıbbi atık
miktarlarını kayıt altına almak, bu bilgileri yıl sonu itibari ile valiliğe
göndermek ve talep edilmesi halinde Bakanlığın incelemesine açık tutmakla,
yükümlüdürler.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Atıkların Ünite İçinde Ayrılması, Toplanması ve Taşınması
Ünite içi atık yönetim planı
Madde 10- Üniteler, EK-2’de belirtilen atıkların kaynağında ayrı
toplanması ve biriktirilmesi, atıkların toplanması ve taşınmasında kullanılacak
ekipman ve araçlar, atık miktarları, toplama sıklığı, geçici depolama sistemleri,
toplama ekipmanlarının temizliği ve dezenfeksiyonu, kaza anında alınacak
önlemler ve yapılacak işlemler, bu atıkların yönetiminden sorumlu personel ve
eğitimleri başta olmak üzere detaylı bilgileri içeren Ünite İçi Atık Yönetim
Planı’nı hazırlamak ve uygulamak zorundadır.
Evsel nitelikli atıklar
Madde 11- EK-2’de A grubu altında
yer alan evsel nitelikli atıklar, tıbbi, tehlikeli ve ambalaj atıklarından ayrı
olarak siyah renkli plastik torbalarda toplanırlar. Ayrı toplanan evsel
nitelikli atıklar, ünite içinde sadece bu iş için ayrılmış taşıma araçları ile
taşınarak geçici atık deposuna veya konteynerine
götürülür ve ayrı olarak geçici depolanırlar. Evsel nitelikli atıklar
toplanmaları sırasında tıbbi atıklar ile karıştırılmazlar. Karıştırılmaları
durumunda tıbbi atık olarak kabul edilirler.
Toplanan evsel nitelikli atıkların, Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği
hükümleri doğrultusunda taşınmaları ve bertaraf edilmeleri sağlanır.
Ambalaj atıkları
Madde 12- EK-2’de B grubu altında
yer alan kağıt, karton, plastik ve metal ambalaj atıkları, kontamine
olmamaları şartıyla diğer atıklardan ayrı olarak mavi renkli plastik torbalarda
toplanırlar. Serum ve ilaç şişeleri gibi cam ambalaj atıkları ise yine kontamine olmamaları şartıyla cam ambalaj kumbaralarında,
kumbara olmaması halinde ise diğer ambalaj atıkları ile birlikte mavi renkli
plastik torbalarda toplanırlar. Kullanılmış serum şişeleri ayrı toplanmadan
önce, uçlarındaki lastik, hortum, iğne gibi hasta ile temas eden kontamine olmuş materyallerden ayrılır. Kontamine
materyaller diğer tıbbi atıklar ile birlikte 13 üncü maddede belirtilen
esaslara göre toplanır.
Toplanan ambalaj atıklarının, Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü
Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda geri kazanılmaları sağlanır.
Tıbbi atıklar
Madde 13- EK-2’de C, D ve E
grupları altında yer alan tıbbi atıklar, başta doktor, hemşire, ebe, veteriner,
diş hekimi, laboratuvar teknik elemanı olmak üzere
ilgili sağlık personeli tarafından oluşumları sırasında kaynağında diğer
atıklar ile karıştırılmadan ayrı olarak biriktirilir. Toplama ekipmanı, atığın
niteliğine uygun ve atığın oluştuğu kaynağa en yakın noktada bulunur. Tıbbi
atıklar hiçbir suretle evsel atıklar, ambalaj atıkları ve tehlikeli atıklar ile
karıştırılmaz.
Tıbbi atıkların toplanmasında;
yırtılmaya, delinmeye, patlamaya ve taşımaya dayanıklı; orijinal orta
yoğunluklu polietilen hammaddeden sızdırmaz, çift
taban dikişli ve körüksüz olarak üretilen, çift kat kalınlığı 100 mikron olan,
en az
Tıbbi
atıkların basınçlı buhar ile sterilizasyon işlemine
tabi tutulması durumunda atıklar otoklav torbaları ile otoklavlanabilir
kesici-delici tıbbi atık kaplarına konulurlar. Otoklav torbalarının yukarıda
belirtilen teknik özelliklerin yanı sıra 1400C’a kadar
nemli-basınçlı ısıya dayanıklı ve buhar geçirgenliğine haiz olması zorunludur.
Sıvı tıbbi atıklar da uygun emici maddeler
ile yoğunlaştırılarak yukarıda belirtilen torbalara konulur.
Kesici ve delici özelliği olan atıklar diğer
tıbbi atıklardan ayrı olarak delinmeye, yırtılmaya, kırılmaya ve patlamaya
dayanıklı, su geçirmez ve sızdırmaz, açılması ve karıştırılması mümkün olmayan,
üzerinde “Uluslararası Biyotehlike” amblemi
ile “DİKKAT! KESİCİ ve DELİCİ TIBBİ ATIK” ibaresi taşıyan plastik veya aynı
özelliklere sahip lamine kartondan yapılmış kutu veya konteynerler
içinde toplanır. Bu biriktirme kapları, en fazla ¾ oranında doldurulur,
ağızları kapatılır ve kırmızı plastik torbalara konur. Kesici-delici atık kapları
dolduktan sonra kesinlikle sıkıştırılmaz, açılmaz, boşaltılmaz ve geri
kazanılmaz.
Tıbbi atık torbaları ve kesici-delici atık kapları ¾ oranında dolduklarında
derhal yenileri ile değiştirilirler. Yeni torba ve kapların kullanıma hazır
olarak atığın kaynağında veya en yakınında bulundurulması sağlanır.
Tehlikeli atıklar
Madde 14- EK-2’de F grubu altında yer
alan genotoksik atıklar, farmasötik
atıklar, ağır metal içeren atıklar, kimyasal atıklar ve basınçlı kaplar diğer
atıklardan ayrı olarak toplanırlar. Bu atıkların bertarafı
Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğine göre yapılır.
Bu grupta yer alan kimyasal atıklar, toksik, korozif (pH<2 ve pH>12), yanıcı ve reaktif (su ile reaksiyon verebilen,
şoklara hassas) özelliklerden en az birine sahip olmaları durumunda tehlikeli
atık olarak kabul edilirler. Bu özelliklerden hiçbirine sahip olmayan
tehlikesiz kimyasal atıklardan katı olanlar evsel atıklar ile birlikte
toplanırlar, sıvı olanlar ise kanalizasyon sistemi ile uzaklaştırılırlar.
Ünitelerde oluşan röntgen banyo suları, Tehlikeli Atıkların Kontrolü
Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda geri kazanılır veya bertaraf edilir.
Tehlikeli atıklar kesinlikle kanalizasyon sistemine boşaltılmaz, doğrudan
havaya verilmez, düşük sıcaklıklarda yakılmaz, evsel atıklarla karıştırılmaz ve
depolanarak bertaraf edilmez.
Radyoaktif atıklar
Madde 15- Radyoaktif atıklar hakkında
bu Yönetmelik hükümleri uygulanmaz. Bu atıkların bertarafı
Türkiye Atom Enerjisi Kurumu mevzuatı doğrultusunda yapılır.
Tıbbi atıkların ünite içinde taşınması
Madde 16- Tıbbi atık torbaları ünite
içinde bu iş için eğitilmiş personel tarafından, tekerlekli, kapaklı, paslanmaz
metal, plastik veya benzeri malzemeden yapılmış, yükleme-boşaltma esnasında
torbaların hasarlanmasına veya delinmesine yol açabilecek
keskin kenarları olmayan, yüklenmesi, boşaltılması, temizlenmesi ve
dezenfeksiyonu kolay ve sadece bu iş için ayrılmış araçlar ile toplanır ve
taşınırlar. Tıbbi atıkların ünite içinde taşınmasında kullanılan araçlar
turuncu renkli olacak, üzerlerinde “Uluslararası Biyotehlike”
amblemi ile “Dikkat! Tıbbi Atık” ibaresi bulunacaktır.
Tıbbi atık
torbaları ağızları sıkıca bağlanmış olarak ve sıkıştırılmadan atık taşıma
araçlarına yüklenir, toplama ve taşıma işlemi sırasında el veya vücut ile
temastan kaçınılır. Atık torbaları asla elde taşınmazlar. Taşıma işlemi
sırasında atık bacaları ve yürüyen şeritler kullanılmaz.
Tıbbi atıklar
ile evsel nitelikli atıklar aynı araca yüklenmez ve taşınmazlar. Atık taşıma
araçları her gün düzenli olarak temizlenir ve dezenfekte edilirler. Araçların
içinde herhangi bir torbanın patlaması veya dökülmesi durumunda atıklar güvenli
olarak boşaltılır ve taşıma aracı ivedilikle dezenfekte edilir.
Tıbbi atıkların ünite içinde taşınması ile görevlendirilen personelin,
taşıma sırasında 26 ncı maddede belirtilen şekilde
özel nitelikli turuncu renkli elbise giymesi ve bunun ilgili ünite tarafından
karşılanması zorunludur.
Ünite içinde uygulanan toplama programı ve atık taşıma araçlarının
izleyeceği güzergah, hastaların tedavi olduğu yerler ile diğer temiz
alanlardan, insan ve hasta trafiğinin yoğun olduğu bölgelerden mümkün olduğunca
uzak olacak şekilde belirlenir.
Küçük miktarlarda üretilen tıbbi
atıkların toplanması
Madde 17- EK-1 c’de belirtilen ünitelerde oluşan tıbbi atıklar, diğer
atıklardan ayrı olarak 13 üncü maddede özellikleri belirtilen tıbbi atık
torbaları ve kesici-delici atık kapları ile toplanırlar ve 22 nci maddede açıklandığı şekilde geçici depolanırlar.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Atıkların Geçici Depolanması
Geçici depolama
Madde 18- EK-1’de yer alan ve en
az 20 yatak kapasitesine sahip üniteler geçici atık deposu inşa etmekle, daha
az yatağa sahip üniteler ise aynı işlevi görecek konteyner
bulundurmakla yükümlüdürler.
Atıklar, bertaraf sahasına taşınmadan önce 48 saatten fazla olmamak üzere bu
depolarda veya konteynerlerde bekletilebilir. Bekleme
süresi, geçici atık deposu içindeki sıcaklığın
Geçici atık deposu
Madde 19- Geçici atık deposunun
özellikleri şunlardır:
a) Geçici atık deposu
iki bölmeli kapalı bir mekan olarak inşa edilir. Birinci bölmede tıbbi atıklar,
ikinci bölmede ise evsel nitelikli atıklar depolanır.
b) Geçici atık
deposunun hacmi en az iki günlük atığı alabilecek boyutlarda olur.
c) Deponun tabanı ve duvarları sağlam,
geçirimsiz, mikroorganizma ve kir tutmayan, temizlenmesi ve dezenfeksiyonu
kolay bir malzeme ile kaplanır.
d) Depolarda yeterli bir aydınlatma ve pasif
havalandırma sistemi bulunur ve sıcak bölgelerde depo özel olarak soğutulur.
e) Depo kapıları dışarıya doğru açılır veya
sürmeli yapılır. Kapılar daima temiz ve boyanmış durumda olur. Tıbbi atıkların
konulduğu bölmenin kapısı turuncu renge boyanır, üzerinde görülebilecek şekilde
ve siyah renkli “Uluslararası Biyotehlike” amblemi
ile siyah harfler ile yazılmış “Dikkat! Tıbbi Atık” ibaresi bulunur.
f) Depo kapıları kullanımları dışında daima
kapalı ve kilitli tutulur, yetkili olmayan kişilerin girmelerine izin verilmez.
Depo ve kapıları, içeriye herhangi bir hayvan girmeyecek şekilde inşa edilir.
g) Geçici atık depolarının içi ve kapıları
görevli personelin rahatlıkla çalışabileceği, atıkların kolaylıkla
boşaltılabileceği, depolanabileceği ve yüklenebileceği boyutlarda inşa edilir.
h) Geçici atık deposu, atık taşıma
araçlarının kolaylıkla ulaşabileceği ve yanaşabileceği yerlerde ve şekilde inşa
edilir.
i) Geçici atık deposu, hastane giriş ve
çıkışı ve otopark gibi yoğun insan ve hasta trafiğinin olduğu yerler ile gıda
depolama, hazırlama ve satış yerlerinin yakınlarına inşa edilemez.
j) Tıbbi atıkların konulduğu bölmenin
temizliği ve dezenfeksiyonu kuru olarak yapılır. Bölme atıkların boşaltılmasını
müteakiben temizlenir, dezenfekte edilir ve gerekirse ilaçlanır. Tıbbi atık
içeren bir torbanın yırtılması veya boşalması sonucu dökülen atıklar uygun
ekipman ile toplandıktan, sıvı atıklar ise uygun emici malzeme ile
yoğunlaştırıldıktan sonra tekrar kırmızı renkli plastik torbalara konulur ve
kullanılan ekipman ile birlikte bölme derhal dezenfekte edilir.
k) Evsel nitelikli atıkların konulduğu bölmede
kanalizasyona bağlı ızgaralı bir drenaj sistemi ve bölmenin kolaylıkla
temizlenebilmesi için basınçlı bir su musluğu bulunur. Bölme atıkların
boşaltılmasını müteakiben temizlenir, gerekirse dezenfekte edilir ve ilaçlanır.
l) Temizlik ekipmanı, koruyucu giysiler, atık
torbaları ve konteynerler geçici atık depolarına
yakın yerlerde depolanırlar.
Geçici atık depolarına ruhsat alınması
Madde 20- 18 inci madde uyarınca geçici
atık deposu kurmakla yükümlü olan ünitelere yapı ruhsatı vermeye;
a) Belediye ve
mücavir alan sınırları içinde kalan ve büyükşehir
belediyesi olan yerlerde büyükşehir belediye
başkanlığı, diğer yerlerde belediye başkanlıkları,
b) Belediye ve
mücavir alan sınırları dışında kalan yerlerde valilikler,
yetkilidir.
Konteynerlerin geçici atık deposu olarak kullanılması
Madde 21- EK-1’de belirtilen ve 20’den
az yatağa sahip üniteler, geçici atık
deposu olarak konteyner kullanmak
zorundadırlar. Bu amaçla kullanılacak konteynerlerin
aşağıdaki teknik özelliklere haiz olması zorunludur:
a) Konteynerler ünitenin en az iki günlük tıbbi atığını
alabilecek boyutta ve sayıda olur.
b) Konteynerler, kullanıldıkları ünitenin bulunduğu parsel
sınırları içinde; doğrudan güneş almayan; hastane giriş-çıkışı, otopark ve
kaldırım gibi yoğun insan ve hasta trafiğinin olduğu yerler ile gıda depolama, hazırlama ve satış yerlerinden
uzağa yerleştirilirler.
c) Konteynerlerin iç yüzeyleri yükleme-boşatma sırasında
torbaların hasarlanmasına veya delinmesine yol
açabilecek keskin kenarlar ve dik köşeler içermez. Kesişen yüzeyler yumuşak
dönüşlerle birbirine birleşir.
c) Konteynerlerin
kapakları kullanımları dışında daima kapalı ve kilitli tutulur, yetkili olmayan
kişilerin açmasına izin verilmez. Kapaklar, konteynerin
içine herhangi bir hayvan girmeyecek şekilde dizayn ve inşa edilir.
d) Konteynerlerin
dış yüzeyleri turuncu renge boyanır, üzerlerinde görülebilecek uygun büyüklükte
ve siyah renkli “Uluslararası Biyotehlike” amblemi
ile siyah harfler ile yazılmış “Dikkat! Tıbbi Atık” ibaresi bulunur.
e) Konteynerler daima
temiz ve boyanmış durumda olur.
f) Konteynerler,
atıkların boşaltılmasını müteakiben her gün veya herhangi bir kazadan hemen
sonra temizlenir ve dezenfekte edilir.
EK-1’de
belirtilen ve 20’den az yatağa sahip üniteler, istedikleri takdirde geçici atık
deposu da inşa edebilirler.
Küçük miktarlarda üretilen tıbbi
atıkların geçici depolanması
Madde 22- EK-1 c’de belirtilen ünitelerde oluşan ve tıbbi atık torbaları
ile kesici-delici atık kapları ile toplanan tıbbi atıklar, teknik özellikleri
16 ncı maddede belirtilen taşıma araçları ile en
yakında bulunan geçici atık deposuna veya konteynerine
götürülür. Böyle bir imkanın olmaması halinde üretilen tıbbi atıkların ilgili
belediyenin tıbbi atık toplama ve taşıma aracı tarafından alınması sağlanır. Bu
durumda tıbbi atıklar güvenli bir şekilde muhafaza edilir ve gerekirse ikinci
bir tıbbi atık torbasının içine konulur. Atıklar, tıbbi atık toplama aracı
gelmeden önce kesinlikle dışarıya bırakılmaz, evsel atıklar ile karıştırılmaz
ve evsel atıkların toplandığı konteynerlere konulmaz.
Bu sağlık kuruluşları, ilgili mercilerden çalışma izni almadan önce,
atıklarının geçici depolanması konusunda en yakında bulunan geçici atık deposu
veya konteynerin ait olduğu sağlık kuruluşu ya da atıklarının toplanması konusunda ilgi belediye ile
anlaşma yapmak ve bu anlaşmayı valiliğe ibraz etmekle yükümlüdür.
Atık bertarafında
mali yükümlülük
Madde 23- Tıbbi atık üreticileri,
ürettikleri atıkların toplanması, taşınması ve bertarafı
için gereken harcamaları, bertaraf eden kurum ve kuruluşa ödemekle
yükümlüdürler. Bu Yönetmelikteki teknik kriterlere uygun olmak şartıyla,
toplama, taşıma ve bertaraf harcamalarına esas olacak tıbbi atık bertaraf
ücreti, her yıl tıbbi atık üreticileri ve bertaraf edecek kurum ve kuruluşların
görüşleri de alınarak il mahalli çevre kurulu tarafından tespit ve ilan
edilerek Bakanlığa bildirilir. Ücretin ödenmemesi tıbbi atıkların bertarafı için bir engel oluşturmaz. Tıbbi atık bertaraf
ücretinin ödenmemesi durumunda, bu bedel 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tıbbi atık üreticilerinden tahsil edilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Tıbbi Atıkların Bertaraf Alanına Taşınması
Ünitelerin sorumluluğu
Madde 24- EK-1’de belirtilen
üniteler, tıbbi atıkların bertaraf sahasına güvenli bir şekilde taşınmasının
sağlanması amacıyla, tıbbi atıkları bu Yönetmelikte belirtilen teknik
kriterlere haiz torba ve kaplar içinde, belirtilen usul ve esaslara uygun
şekilde biriktirmek ve ambalajlamak zorundadırlar.
Geçici atık deposu veya konteynerler içinde, başta
görevli personel olmak üzere çevre ve insan sağlığı ile taşımayı olumsuz
etkileyecek şekilde ağzı bağlanmamış, yırtılmış, patlamış, dökülmüş tıbbi atık
torbaları ve kapları ile tıbbi atık torbası haricinde başka bir torba ile tıbbi
atık atıldığının veya tıbbi atıkların konteynerlere
doğrudan boşaltıldığının tespit edilmesi halinde, tespit edilen olumsuzluk
giderilene kadar hiçbir suretle tıbbi atıklar toplanmaz ve taşınmazlar.
Tıbbi atıkların taşınması
Madde 25- Tıbbi atıkların geçici
atık depoları ve konteynerler ile EK-1 c’de belirtilen diğer ünitelerden alınarak bertaraf
tesisine taşınmasından büyükşehirlerde büyükşehir belediyeleri, diğer yerlerde ise belediyeler ile
yetkilerini devrettiği kişi ve kuruluşlar sorumludur.
Bu kurum ve kuruluşlar, tıbbi atıkların taşınması ile görevli personeli
periyodik olarak eğitmek, sağlık kontrolünden geçirmek ve diğer koruyucu
tedbirleri almakla yükümlüdürler.
Personelin özel giysileri
Madde 26- Tıbbi atıkları
taşımakla görevlendirilen temizlik personeli çalışma sırasında eldiven,
koruyucu gözlük, maske kullanır; çizme ve özel koruyucu turuncu renkli elbise
giyer. Taşıma işleminde kullanılan özel giysi ve ekipmanlar ayrı bir yerde
muhafaza edilir. Bunların temizlenmesi belediyece veya belediyenin görevlendireceği
kuruluşça yapılır.
Tıbbi atıkların taşınmasına ilişkin
kurallar
Madde 27- Tıbbi atıkların;
a) Emniyetli
bir şekilde, etrafa yayılmadan ve sızıntı suları akıtılmadan nihai bertaraf
sahasına getirilmesi,
b) Taşınması
sırasında transfer istasyonlarının kullanılmaması,
c) Taşıma
araçlarının günde en az bir kere temizlenmesi ve dezenfekte edilmesi,
d) Konulduğu
kırmızı torbaların patlaması veya başka bir nedenle etrafa yayılması
durumlarında derhal temizlenmesi ve dezenfekte edilmesi,
e) Toplanması ve
taşınması için kullanılan araçların başka işlerde kullanılmaması, zorunludur.
Tıbbi atık
torbaları doğrudan tıbbi atık taşıma aracına yüklenebileceği gibi,
tekerlekli/kapaklı plastik veya metal konteynerler
içinde de atık taşıma aracına yüklenebilirler. Taşımanın bu şekilde yapılması
durumunda konteynerler de günde en az bir kez
temizlenir ve dezenfekte edilir.
Tıbbi atık taşıma araçlarının teknik
özellikleri
Madde 28- Tıbbi atıkların toplanması ve
taşınması için kullanılan araçlarda;
a) Atıkların
yüklendiği kısmın tamamen kapalı yapılması,
b) Sıkıştırma
mekanizmasının bulunmaması,
c) Şoför
mahalli ile atık yükleme kısmı arasında boşluk bulunması,
d) Atık
yükleme kısmının kaza halinde zarar görmemesi için sağlam yapılması,
e) Atık
yükleme kısmının iç yüzeyinin paslanmaz, kolaylıkla temizlenebilen ve
dezenfekte edilebilen düzgün yüzeyli olması,
f) Dik köşeler
içermemesi, kesişen yüzeylerin yumuşak dönüşlerle birbirine birleşmesi,
g) Sağ, sol ve
arka yüzeylerinde görülebilecek uygun büyüklükte ve siyah renkli “Uluslararası Biyotehlike”
amblemi ile siyah harfler ile yazılmış “DİKKAT! TIBBİ ATIK” ibaresinin
bulunması,
h) Dış
yüzeyinin turuncu renge boyanması,
gerekir.
Tıbbi atık taşıma araçlarına lisans
alınması
Madde 29- Tıbbi atık taşıma
araçları için tıbbi atık taşıma lisansı alınması zorunludur. Bu amaçla EK-4’de
belirtilen esaslara göre ilgili valiliğe başvuruda bulunulur. Lisans, başvuruda
bulunan aracın/araçların ait olduğu kurum/kuruluşa ve gerekli teknik donanıma
haiz araca/araçlara verilir. Bu lisans devredilemez. Lisans üç yıl süre ile
geçerlidir ve bu sürenin sonunda yenilenmesi gerekir. Lisans alan, ancak
belirlenen standartlara uymayan firmaların lisansları valilikçe iptal edilir.
Tıbbi atık alındı belgesi/makbuzu
Madde
30- Tıbbi atıkların
ünitelerden alınması sırasında; atıkların ünite tarafından taşıyıcıya
verildiğinin, taşıyıcı tarafından teslim alındığının ve taşıyıcı tarafından da
bertaraf tesisine verildiğinin belgelenmesi amacıyla ünite ile
taşıyıcı/bertaraf eden kurum/kuruluş arasında tıbbi atık alındı belgesi/makbuzu
düzenlenir. Bu belge/makbuz üzerinde atığı üreten ünitenin ismi, adresi,
sorumlu kişinin ismi ve irtibat telefonu, tarih, atığın miktarı, taşıyıcı
kurum/kuruluşun ismi, şoförün ismi, aracın plakası, lisans numarası ve bertaraf
tesisi ile ilgili bilgiler bulunur.
Yukarıdaki bilgileri içeren tıbbi atık
alındı belgesi/makbuzu üç nüsha olarak hazırlanır; bir nüshası atık üreticisi
sağlık kuruluşunda, ikinci nüshası taşıma işlemi yapan kurum/kuruluşta, üçüncü
nüshası ise bertaraf tesisi işletmecisi kurum/kuruluşta kalır ve ilgili
görevliler tarafından imzalanır.
İnceleme ve denetim sırasında bu belgenin ilgili tüm taraflarca denetim
elemanlarına gösterilmesi zorunludur. Tıbbi atıkların taşınması sırasında
kullanılan bu belge en az bir yıl süre ile muhafaza edilir ve talep edilmesi
durumunda yetkili otoritelerin incelemesine açık tutulur.
ALTINCI BÖLÜM
Tıbbi Atıkların Bertaraf Edilmesi
Belediyelerin sorumluluğu
Madde 31- Tıbbi atıkların sterilizasyon işlemine tabi tutularak zararsız hale getirilmesi,
yakılması veya depolanması suretiyle bertaraf edilmesi ile bu işlemlerin
belgelendirilmesinden büyükşehirlerde büyükşehir belediyeleri, büyükşehir
belediyesi olmayan yerlerde ise belediyeler veya yetkilerini devrettiği kişi ve
kuruluşlar müteselsilen sorumludur.
Tıbbi atık bertaraf tesisi işletmecisi kişi, kurum ve kuruluşlar, tıbbi
atıkların bertarafı ile görevli personeli periyodik
olarak eğitmek, sağlık kontrolünden geçirmek ve diğer koruyucu tedbirleri
almakla yükümlüdürler.
Tıbbi atık yönetim planı
Madde 32- Büyükşehirlerde büyükşehir
belediyeleri, büyükşehir belediyesi olmayan yerlerde
ise belediyeler; tıbbi atık oluşumuna neden olan sağlık kuruluşları ile
bunların tıbbi atık miktarları ve geçici depolama sistemleri, tıbbi atıkların
toplanması ve taşınmasında kullanılacak ekipman ve araçlar, toplama rotaları,
araç temizleme ve dezenfeksiyon, kaza anında alınacak önlemler ve yapılacak
işlemler, sorumlular, eğitim ve tıbbi atıkların bertarafında
uyguladıkları sistemler başta olmak üzere detaylı bilgileri içeren Tıbbi Atık
Yönetim Planı’nı hazırlamak ve uygulamak zorundadır. Büyükşehirlerde bu plan
ilçe ve ilk kademe belediyelerinin görüşleri alınmak suretiyle büyükşehir belediyesi tarafından hazırlanır ve uygulanır.
Belediyeler, her bir
sağlık kuruluşundan toplanan ve bertaraf edilen tıbbi atık miktarını kayıt
altına alırlar ve yıl sonu itibari ile valiliğe bildirirler.
Tıbbi atıkların yakılması
Madde 33- Tıbbi atıklar yakılarak bertaraf edilebilir. Yakma sistemleri büyükşehirlerde büyükşehir
belediyeleri, büyükşehir belediyesi olmayan yerlerde
ise belediyeler veya yetkilerini
devrettiği kişi ve kuruluşlar tarafından kurulur ve işletilir. Evsel nitelikli
atıkların yakılması için kullanılan yakma tesisleri tıbbi atıkların yakılması
için kullanılmaz. Üniteler tarafından münferit yakma tesisleri kurulamaz ve
işletilemez.
Madde 34- Tıbbi atıkların yakılarak bertaraf
edilmesinde, Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’nin yakma ile
ilgili maddelerinde belirtilen esaslara
uyulur.
Yakma işlemine
tabi tutulacak tıbbi atıklar içinde; başta kırılmış termometreler, kullanılmış
piller/bataryalar gibi yüksek düzeyde civa ve
kadmiyum içeren atıklar olmak üzere, gümüş tuzları içeren radyolojik atıklar,
ağır metaller içeren ampuller ve basınçlı kaplar bulunmaz. Yakma işlemine tabi
tutulacak tıbbi atıklar içinde büyük miktarlarda genotoksik
atık mevcutsa, sıcaklığın en az 1100 ºC olması zorunludur.
Tıbbi atıklar,
Bakanlığın gerekli gördüğü durumlarda ve izni dahilinde, çevreye zarar
verilmemesi, gereken tedbirlerin alınması, baca gazı emisyonlarında Tehlikeli
Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerinin sağlanması ve sürekli olmamak
şartıyla çimento fabrikalarında da yakılabilir.
Yakma tesislerine yer seçimi izni verilmesi
Yakma
tesislerinin:
a) Karstik bölgelerde; taşkın riskinin yüksek olduğu
bölgelerde; heyelan, çığ ve erozyon bölgelerinde kurulmasına ve işletilmesine
izin verilmez.
b) Yer
seçiminde, deprem kuşakları ve tektonik koruma bölgeleri ile diğer zemin
hareketleri, hakim rüzgar yönü dikkate alınır.
c) En yakın
yerleşme alanına uzaklığı 1000 metreden az olamaz.
Tıbbi atıkların düzenli depolanması
Madde 36- Tıbbi atıklar;
a) Tehlikeli atık depolama
alanlarının özel bir bölümünde, tehlikeli atıklardan ayrı olarak,
b) Evsel atıkların bertaraf
alanlarının bu Yönetmeliğe uygun olarak yapılmış özel bir bölümünde, evsel
atıklardan ayrı olarak,
c) Sadece tıbbı atıklar için
yapılmış özel bir bertaraf alanında,
düzenli depolanarak bertaraf
edilirler.
Düzenli depolama tesislerine yer
seçimi izni verilmesi
Düzenli
depolama tesislerinin;
a) Karstik bölgelerde; içme, kullanma ve sulama suyu temin edilen
yer altı ve yer üstü suları koruma bölgelerinde; taşkın riskinin yüksek olduğu
bölgelerde; heyelan, çığ ve erozyon bölgelerinde kurulmasına ve işletilmesine
izin verilmez.
b) Yer
seçiminde, seçilecek yerin jeolojik, hidrojeolojik, jeoteknik
özellikleri, yer altı su seviyesi ve yer altı suyu akış yönleri, mevcut ve
planlanan meskun bölge ile diğer yapılaşmalar, deprem kuşakları ve tektonik
koruma bölgeleri ile diğer zemin hareketleri, hakim rüzgar yönü, trafik durumu
dikkate alınır.
c) En yakın yerleşme
alanına uzaklığı 1000 metreden az olamaz. Ancak, düzenli depolama tesislerinin
çevresinde tepe, yığın ve ağaçlandırma gibi engeller varsa il mahalli çevre
kurulunun kararı ve gerektiğinde Bakanlığın uygun görüşü ile bu mesafeden daha
az olan yerlerde de ilgili belediye ve mahallin en büyük mülki amirliğince
depolama tesisi kurulmasına müsaade edilebilir.
Madde 38- Tıbbi atık depolama tesislerinin depo tabanı teşkili ve sızıntı suyunun
toplanmasında, Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’nin ilgili
maddelerinde belirtilen esaslara
uyulur.
Düzenli depolama tesislerine dolgu
yapılması
Madde 39- Depolama tesislerinde tıbbi atıklar sıkıştırılmaz; depo, atıklar
sıkıştırılmadan doldurulur. Dolgu işlemleri sırasında günlük olarak atıkların
üstü önce kireç, sonra da en az
Düzenli depolama tesisi üst örtüsünün teşkili
Madde 40- Depo tesisine dolgu
işlemi tamamlandıktan sonra, deponun üstü kapatılarak depo gövdesine yüzeysel
su girmeyecek şekilde sızdırmaz hale getirilir. Bu amaçla;
a)
Atık üstündeki ilk örtü tabakası homojen ve kohezyonsuz
zeminden teşkil edilir ve tabaka kalınlığı
b)
Sızdırmazlık temini için mineral sızdırmazlık tabakası (kil) ile plastik
geçirimsizlik tabakası birlikte kullanılır. Bu malzemelerle eşit düzeyde
geçirimsizliği sağlayacak diğer malzemeler de bu amaçla kullanılabilir. Bu
tabanın geçirimlilik katsayısı (permeabilitesi)
k═1x10-9 m/s' den büyük olamaz. Mineral sızdırmazlık tabakası
ile kullanılacak diğer yapay geçirimsizlik malzemelerinin yeterli teknik
kriterlere ve özelliklere haiz olduğunun ulusal ve uluslar arası standartlara
(CE, ISO; DIN,TSE ve benzeri) göre uygun olduğunun ön lisans sürecinde Bakanlığa
belgelenmesi zorunludur.
c) Depo
gövdesinden gaz çıkışı söz konusu ise gaz dren sistemleri yerleştirilir.
d) Depo üst
yüzeyinin nihai eğimi %5’den büyük olmalıdır.
e) Sızdırmaz
tabaka üzerine serilen tarım toprağının kalınlığı 1 metreden az olamaz.
Düzenli depolama tesislerinin
işletilmesi ve kontrolü
Madde 41- Tıbbi atık düzenli depolama
tesisi işletmecisi kişi, kurum ve kuruluşlar, her depolama tesisi için bir
işletme planı hazırlamak ve bir görevli bulundurmak zorundadır. Bu görevliler
depo yerine getirilen tıbbi atıkların kontrolünden ve depo yerinin
işletilmesinden sorumludurlar. Bakanlık bu kişi veya kuruluşlardan gerektiğinde
depolama yerinin işletilmesi ve kontrolüne ilişkin bilgileri isteyebilir. Tıbbi
atık düzenli depolama tesisi için hazırlanacak işletme planında aşağıdaki
hususlar yer alır;
a)
Tesiste işletme planının uygulanmasından sorumlu personelin adı, soyadı,
görevi, unvanı,
b)
Tesisin kapasitesi,
c)
Atıklara uygulanacak işlemler ve bertaraf metotları,
d)
Atık taşıyan araçların park edileceği, boşaltılacağı, temizleneceği ve
dezenfekte edileceği sahalar ile ilgili bilgiler,
e)
Acil durum planları, ilgili sorumlu personel,
f)
Tesisin çalışma saatleri.
Tıbbi
atık düzenli depolama tesisinde çalışanların baret ve
tabanı takviyeli ayakkabı giymesi ve depolama tesisi çıkışında, kirlenen araç
tekerleklerinin yolları kirletmemesi için tekerlekleri temizleyecek ve
yıkayacak tedbirler alınması zorunludur.
Tıbbi atık
düzenli depolama tesisinde sızıntı suyu miktarı ve özellikleri tesisi
işletenler tarafından, tesis çalışırken her ay, kapandıktan sonra altı ayda bir
izleme kuyularından ölçülür ve sonuçları Bakanlığa bildirilir. Ölçüm işlemleri
depo yeri kapatıldıktan sonra yirmi yıl süre ile devam eder. Kayıtlar muhafaza
edilir.
Atık kabul prosedürü
Madde 42 — Düzenli depolama tesisine tıbbi atıkların
kabulü sırasında aşağıdaki esaslara uyulacaktır:
a) Tesise tıbbi atıklar dışında atık
kabul edilmeyecektir.
b) Depolama sahası girişinde öncelikle
atıkların taşıma ile ilgili dokümanları kontrol edilecek, taşıma lisansı
olmayan araçlar ile tıbbi atık alındı belgesi/makbuzu bulunmayan taşıyıcıların
atıkları tesise kabul edilmeyecektir.
c) Gerekli evraklarının bulunduğu tespit
edilen atıkların görsel incelemesi yapılarak alındı belgesi/makbuzundaki bilgiler
ile uyumu kontrol edilecektir.
d) Kabulü uygun görülen tıbbi atıklar
tartılacak; atığın miktarı, üretim yeri, getiriliş tarihi ve araç plakası gibi
bilgilerin kaydedildikten ve tıbbi atık alındı belgesi/makbuzu imzalanarak
alındıktan sonra araç depolama sahasına gönderilecek, bu bilgiler ve belgeler
en az üç yıl süre ile muhafaza edilecektir.
Düzenli depolama tesislerinin kapatılması
Madde 43 - Tıbbi atık düzenli depolama
tesisi işletmecisi kişi, kurum ve kuruluşlar, tesisin kapatılmasından en az yüz
seksen gün önce;
a)
Tesisinin kapatılması ile ilgili fizibilite etüdünü,
b)
Atıkların, sızıntı sularının yağmur sularına ve yer altı sularına ve/veya
atmosfere olası karışımını kontrol eden ölçüm izleme sistemine ilişkin planını,
c)
Tesiste yer alan ünitelerin her birinin ne şekilde kapanacağı ile ilgili
planını,
d)
Tesisin aktif olduğu süre boyunca saha içinde bulunan atıkların envanterini,
e)
Tesiste kalan atıkların, analiz, taşıma ve bertaraflarına
ilişkin tüm metotların ve kapatmada kullanılacak yöntemlerin ayrıntılı tanımı
ve uygulanabilir planlarını,
f)
Araç ve malzemenin temizlenmesi, topraktan alınan numuneler ve test metotlarına
ilişkin raporları,
g)
Atıklarla kirlenmiş malzemelerin bertaraflarına
yönelik planları,
Bakanlığa
sunar.
Tıbbi atık
düzenli depolama tesisi işletmecisi kişi, kurum ve kuruluşlar, Bakanlıktan
kapatma planı onayı almadan ve kapatma sonrası gereken çevre koruma işlemlerini
gerçekleştireceğine dair taahhütname vermeden tesisi kapatamaz. Kapatma
işleminden sonra bertaraf edenin sorumluluğu devam eder, ölçüm izlemeye ilişkin
raporlarını yirmi yıl süreyle her yıl sonunda Bakanlığa iletir.
Yerleşme yasağı
Madde 44- Tıbbi atık yakma tesisleri
ile düzenli depolama tesisleri imar planlarına işlenerek yerleşim bölgesi
olmaması sağlanır. Depolama tesislerinin bulunduğu alanlar depo hizmet süresini
doldurduktan sonra yirmi yıl süre ile denetlenir ve en az elli yıl süre ile
iskana açılamaz.
Bertaraf tesislerine ön lisans ve lisans
alınması
Madde 45- Tıbbi atık yakma ve düzenli
depolama tesisi kurmak ve işletmek isteyen kişi, kurum ve kuruluşlar
Bakanlıktan ön lisans ve lisans almak zorundadır. Bu tesisler için uygulanacak
ön lisans ve lisans işlemlerinde Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’nde
belirtilen esaslara uyulur.
Enfeksiyöz atıkların sterilizasyonu
Madde 46- Enfeksiyöz atıklar ile
kesici-delici atıklar, sterilizasyon işlemine tabi
tutularak zararsız hale getirilebilirler. Zararsız hale getirilen atıklar,
evsel atık depolama alanlarında depolanarak bertaraf edilebilirler. Sterilizasyon sistemleri büyükşehirlerde
büyükşehir belediyeleri, büyükşehir
belediyesi olmayan yerlerde ise belediyeler veya bunların yetkilerini
devrettiği kişi ve kuruluşlar tarafından kurulur ve işletilir. Üniteler
tarafından münferit sterilizasyon tesisleri kurulamaz
ve işletilemez.
Sterilizasyon sistemlerinin, başta mekanik güvenlik (yüksek
kabin içi basınç, sıcaklığa dayanıklılık ve benzeri) ve sterilizasyon
performansı açısından uluslar arası kabul edilmiş standartlara (ISO, CE ve
benzeri) uygun olduğu belgelendirilir.
Sterilizasyon tesislerinde atıkların işleme tabi tutulmadan
önce, çevre ve insan sağlığına zarar vermeden güvenli bir şekilde geçici olarak
depolanabileceği, +4 °C’de soğutulan bir depo yeri
bulunur. Bu deponun, 19 uncu maddenin birinci fıkrasının (b), (c), (d), (e),
(f), (g), (h) ve (j) bentlerinde belirtilen şartları taşıması zorunludur.
Sterilizasyon işlemine tabi tutulacak atıklar içinde
patolojik atıklar ile başta uçucu ve yarı uçucu organik maddeler ve civa olmak üzere kimyasal maddeler, genotoksik/sitotoksik ajanlar, radyolojik atıklar ve basınçlı kaplar
bulunmaz.
Sterilizasyon tesislerinde atık parçalama (shredding) mekanizmasının bulunması zorunludur. Parçalama
ünitesi sterilizasyon bölümünün sonunda veya önünde
yer alır. Atık parçalama ünitesinin sterilizasyon
ünitesinden önce kullanılması durumunda, işlem sonunda bu ünite de sterilizasyon işlemine tabi tutulur.
Sterilizasyon işlemi sırasında ve sonrasında hava ve su
ortamında hiçbir kontaminasyon ve toksisite
olmayacak şekilde tedbir alınır, atık su ve hava arıtılarak/sterilize edilerek
alıcı ortama verilir. Başta miktar, basınç, sıcaklık ve atığın işleme maruz
kalma süresi olmak üzere bütün işlem elektronik olarak kayıt altına alınır ve
talep edildiği durumda bütün bilgiler Bakanlığa gönderilir.
Belediyelerce
veya yetkilerini devrettiği kuruluşlar tarafından yapılan sterilizasyon
işlemi ile zararsız hale getirilen atıklar, evsel atık depolama alanlarında
depolanarak bertaraf edilebilirler.
Sterilizasyon işleminin geçerliliği
Madde 47- Sterilizasyon
işlemine tabi tutulan enfeksiyöz atıkların zararsız
hale getirilip getirilmediği kimyasal ve biyolojik indikatörler
kullanılarak test edilir.
Kimyasal indikatörler; enfeksiyöz atığın
otoklav sterilizasyonunda kullanılır. Sterilizasyon tamamlandığında, atık ile birlikte otoklava
konulmuş kimyasal indikatör taşıyıcısında renk
değişikliği saptanmalıdır.
Biyolojik indikatörler olarak; nemli yüksek sıcaklıklara hastalık
yapıcı mikroorganizmalardan daha dayanıklı, insanda hastalık yapıcı etkisi
olmayan, sporlu bakteriler Bacillus stearothermophilus veya Bacillus
subtilis var. niger standart kökenleri kullanılır. Sterilizasyon etkinlik testleri için kullanılacak standart
kökenler, Bacillus stearothermophilus
ATCC12980 veya NCTC10007 ya da Bacillus
subtilis var. niger ATCC9372 olmalıdır. Sterilizasyon işleminden çıkan atıkta potansiyel enfeksiyöz tüm mikroorganizmaların yok edildiğini saptamak
için, atıkla beraber işleme konan biyolojik indikatörün
canlı kalıp kalmadığını inceleme yönteminden yararlanılır. Sterilizasyon
işleminin geçerli kabul edilmesi için Bacillus
stearothermophilus veya Bacillus subtilis
bakteri sporlarında minimum 4 log10 - 6 log10 azalma sağlanması zorunludur. Bunun
kontrolü için belli sayıda Bacillus stearothermophilus veya Bacillus
subtilis sporları inoküle
edilmiş test stripleri veya benzeri uygun taşıyıcı,
sıcağa dayanıklı ve buhar geçirgenliği olan bir kap içinde atığın ortasına
yerleştirilir ve sistem normal şartlarda çalıştırılır. İşlemin sonunda atığın
içinden test mikroorganizmaları alınır; biyolojik indikatörün
üreticisi tarafından kılavuzda tarif edilmiş olan besiyerine
ekim yapılır. Bu esnada işleme konmamış
en az bir biyolojik indikatör stripi
de pozitif kontrol olarak paralel kültüre alınır ve Bacillus
subtilis için
Biyolojik indikatörler kullanılarak uygulanan sterilizasyon
geçerlilik testleri, o gün sterilize edilen atık ile birlikte sterilizatöre konulan biyolojik indikatörlerin
incelenmesi suretiyle haftalık olarak yapılır. Sterilizasyondan
çıkan sterilize edilmiş ve evsel atık karakterizasyonu
kazanmış atıklar, atık bertaraf sahasında depolanmadan önce sterilizasyon
tesisinin bulunduğu sahanın uygun bir yerinde çevreye zarar vermeyecek şekilde
kapalı konteynerler içinde biyolojik indikatör testleri sonuçlanıncaya kadar muhafaza edilir ve
bekletilir. Test sonucu olumlu ise atık depolanmak üzere depolama sahasına
gönderilir. Test sonucu olumsuz ise sistem kontrol edilir ve sterilizasyon işlemi tekrarlanır.
Ayrıca, akredite olmuş bir laboratuvar
tarafından altı ayda bir yapılacak testler ile, belediyeler veya yetkilerini
devrettiği kuruluşlarca yapılan sterilizasyon
işleminin geçerliliği kontrol edilir. Analiz için gerekli numune, ilgili
standart prosedürlere göre, analizi yapacak laboratuvar
tarafından valiliğin gözetiminde alınır ve analiz sonuçları Bakanlığa
gönderilir. Analizler ile ilgili masraflar, tesis işletmecisi tarafından
karşılanır.
Sterilizasyon işleminin geçerliliğinin belgelenmesi
Madde 48- Sterilizasyon
işleminin başarılı bir şekilde tamamlandığının gösterilmesi amacıyla, her sterilizasyon yükünün verileri kayıt ve muhafaza edilir. Bu
verilerin en az üç yıl süre ile muhafaza edilmesi ve talep edildiğinde yetkili
otoritelerin incelemesine açık tutulması zorunludur. Bu veriler aşağıdakileri
ihtiva eder;
a) Sterilizatörün cinsi, seri numarası,
b) Uygulanan sterilizasyon türü,
c) Her sterilizasyon devri için sterilizasyon
esnasında gerçek zamanlı (real time) olarak
kaydedilmiş sıcaklık, basınç, uygulama süresi gibi parametrik
izleme değerleri,
d) Yüklenen
atık miktarı,
e) Haftalık
olarak yapılan biyolojik indikatör testlerinin
karşılaştırmalı sonuçları,
f) Cihazın
periyodik bakım-onarım sözleşmesi çerçevesinde üretici veya dağıtıcı firma
tarafından yapılmış son altı aya ait ayar kontrollerine dair belge.
Sterilizasyon tesislerine ön lisans verilmesi
Madde 49- Tıbbi atık sterilizasyon tesisi kurmak isteyen gerçek ve tüzel
kişiler, kuracakları tesisle ilgili her türlü plan, proje, rapor, teknik veri,
açıklamalar ve diğer dokümanlarla birlikte Bakanlığa başvurur.
Bu
başvurularda;
a) Çevresel
etki değerlendirmesi olumlu belgesi veya çevresel etki değerlendirmesi gerekli
değildir kararının,
b) Tesisin
kanun, yönetmelik ve diğer hukuki ve teknik düzenlemelerde istenen şartları
yerine getirebileceğini gösterir fizibilite raporunun,
c) Planlanan
tesise ait uygulama ölçeğinde her türlü mühendislik proje ve raporlarının,
d) EK-5’de
belirtilen bilgi ve belgelerin,
bulunması
zorunludur.
Bakanlık
projeleri inceler, uygun gördüğü takdirde ön lisans verir. Ancak, ön lisans
projeye verildiğinden, ön lisans ile faaliyete başlanamaz ve hiçbir şekilde
atık kabulü yapılamaz.
Sterilizasyon tesislerine lisans verilmesi
Madde 50- Sterilizasyon
tesisi kurmak, işletmek ve kontrolünü yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler Bakanlıktan
lisans almak zorundadır. Sterilizasyon tesislerine
lisans verilmesi aşamasında EK-6’da verilen bilgi ve belgeler talep edilir. Sterilizasyon tesisinde, birden fazla ünitenin olması
halinde, farklı birimler için ayrı ayrı lisans
alınır. Birbirini tamamlayan ve benzer teknoloji kullanan kompleks tesis
üniteleri, lisans alma açısından tek ünite sayılır.
Sterilizasyon tesisi işletmecisi Bakanlığa lisans başvurusu
yaptığında işletme esnasında bu Yönetmelik esaslarına uygun olarak çalıştığını
belgelemek amacıyla Bakanlıkça belirlenecek bir süre için tesise geçici çalışma
izni verilir. Tesis bu izin süresince Bakanlığın denetimi altında faaliyet
gösterir. Bu izin bir yılı geçmeyecek şekilde
uygulanır. Tesisin geçici çalışma izni süresince ön lisansta belirtilen işletme
şartlarını sağlayamaması durumunda, durum düzeltilinceye kadar tesisin
faaliyeti durdurulur.
Ön lisans
verilen tesisin, projesi ve şartnamesine uygun olarak yapıldığının Bakanlık
koordinasyonunda oluşturulacak komisyonca yerinde tespit edilmesi, işletme
planının değerlendirilip uygunluğunun tespit edilmesi ve geçici çalışma izni
süresinde tesisin işletme koşullarını sağlayabildiğine karar verilmesi halinde
Bakanlıkça tesise işletme lisansı verilir. Bu lisans üç yıl süre ile
geçerlidir, gerekli durumlarda uzatılabilir veya şartlı verilir. Lisans
devredilecek ise Bakanlığa başvurulur ve idari izinler yenilenir.
Geçici çalışma
izni veya işletme lisansı almış olan sterilizasyon
tesisleri işletmecileri tesisin işletme koşulları, tesisle ilgili ölçümler ve
mevzuata uygun çalıştığına ilişkin bilgi ve belgeleri içeren raporları
Bakanlığın belirleyeceği periyotlarda Bakanlığa sunmakla yükümlüdür.
Lisans iptali
Madde 51- Bakanlıkça yapılan
denetimlerde, tesisin lisansa uygun olarak çalıştırılmadığının, mevzuatta
istenen şartların sağlanmadığının, tesisle ilgili ölçümlerin düzenli olarak
yapılmadığının veya kaydedilmediğinin tespit edilmesi halinde, işletmeciye,
tespit edilen aksaklıkların düzeltilmesi için aksaklığın önemine ve kaynağına
göre bir ay ile bir yıl arasında süre verilir. Bu süre sonunda yapılan
kontrollerde aksaklığın devam ettiği tespit edilirse tesisin faaliyeti geçici
olarak durdurulur. Faaliyeti geçici süre ile durdurulan tesisin süre sonunda
yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde lisansı iptal edilir. Lisansı iptal
edilen tesis lisans alabilmek için 50 nci maddeye
göre yeniden Bakanlığa başvurur. Lisans süreci tamamlanana kadar tesis
çalışmaz.
Eğitim
Madde 52- Tıbbi atıkların ünite içinde
toplanması, taşınması, geçici atık deposuna taşınması ile geçici atık deposu
veya konteynerlerin işletilmesinden sorumlu ünite
personeli ile bu atıkların geçici atık depolarından alınarak bertaraf sahasına
taşınmasından sorumlu belediye personeli, bu işlerin hizmet alımı yoluyla
yapılması durumunda ise özel temizlik ve taşıma firmalarının ve
personellerinin, tıbbi atıkların toplanması, taşınması, geçici depolanması ve
bertaraf sahasına taşınması aşamalarında uyulacak kurallar ve dikkat edilmesi
gereken hususlar, bu atıkların yarattığı sağlık riskleri ve neden
olabilecekleri yaralanma ve hastalıklar ile bir kaza veya yaralanma anında
alınacak tedbirleri içeren bir eğitim programına periyodik olarak tabi
tutulması ve bu eğitimin alındığının belgelenmesi zorunludur. Toplama ve taşıma
işlemlerinin hizmet alımı yoluyla yapılması durumlarında, çalışacak personelin
bu eğitimi alması ve bunun belgelenmesi gerektiği ilgili ihale şartnamelerinde
belirtilir.
Eğitim ile
ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.
Denetleme
Madde 53- Bu Yönetmelik kapsamına giren
bütün faaliyetlerin, bu Yönetmelik ve diğer çevre mevzuatına uygun olarak
yapılıp yapılmadığını denetleme yetkisi Bakanlığa aittir.
Düzenleme yetkisi
Madde 54- Bakanlık bu Yönetmeliğin
uygulanmasını sağlamak üzere her türlü alt düzenlemeyi yapmaya yetkilidir.
Yönetmeliğe aykırılık hali
Madde 55- Bu Yönetmelik hükümlerine
aykırı hareket edenler hakkında 2872 sayılı Çevre Kanununun 15 ve 16 ncı maddelerinde belirtilen merciler tarafından gerekli
işlemler yapılır ve aynı Kanunun 20, 21, 22 ve 24 üncü maddelerinde belirtilen
cezalar verilir.
Yürürlükten kaldırılan mevzuat
Madde 56- 20/5/1993 tarihli ve 21586 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.
Geçici Madde 1- Bu Yönetmeliğin yayımı
tarihinde belediyeler tarafından işletilmekte olan mevcut tıbbi atık yakma tesisleri, işletmeye
alındıkları tarihte geçerli olan işletme şartlarına göre faaliyetlerini
sürdürürler. Ancak bu tesisler, en geç beş yıl içinde 34 üncü maddede
belirtilen şartları sağlayacak şekilde gerekli tedbirleri alırlar.
Geçici Madde 2- Üniteler, 10 un