(Yayımlandığı Resmi Gazete :
01.06.2005 – 25832)
BİRİNCİ
BÖLÜM
Amaç,
Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç ve kapsam
Madde 1 - Bu
Yönetmelik, adlî kolluğun çalışma esaslarını, adlî kolluk görevlilerinin
niteliklerini, adlî işlemlerinin denetimini, hizmet öncesi ve hizmet içi eğitimini,
diğer hizmet birimleri ile ilişkilerini, değerlendirme raporlarının
düzenlenmesini, uzmanlık dallarına göre hangi bölümlerde çalıştırılacaklarını
ve diğer hususları düzenler.
Madde 3 - Bu Yönetmelikte geçen deyimlerden;
Adlî kolluk
görevlileri: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 4/6/1937 tarihli ve 3201
sayılı Emniyet Teşkilâtı Kanununun 8, 9 ve 12 nci
maddeleri, 10/3/1983 tarihli ve 2803
sayılı Jandarma Teşkilât, Görev ve Yetkileri Kanununun 7 nci
maddesi, 2/7/1993 tarihli ve 485 sayılı Gümrük Müsteşarlığının Teşkilât ve
Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 8 inci maddesi, 9/7/1982 tarihli
ve 2692 sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanununun 4 üncü maddesi ve 3/11/1983
tarihli ve 83/7362 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Jandarma
Teşkilâtı Görev ve Yetkileri Yönetmeliğinde belirtilen soruşturma işlemlerini
yapmak üzere, tâbi oldukları atama usulüne göre görevlendirilen komutan, âmir,
memur ve diğer görevlileri,
Adlî kolluk sorumlusu: İçişleri Bakanlığına
bağlı Jandarma Genel Komutanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Sahil
Güvenlik Komutanlığı ile Gümrük Müsteşarlığı tarafından atamalarındaki usule
göre görevli adlî kolluğun komutanını/âmirini,
Cumhuriyet savcısı: Yetkili Cumhuriyet
başsavcıları ile Cumhuriyet savcılarını,
Kovuşturma: İddianamenin kabulü ile başlayıp
hükmün kesinleşmesine kadar geçen evreyi,
Soruşturma: Kanuna göre yetkili mercilerce
suç şüphesinin öğrenilmesinden, iddianamenin kabulüne kadar geçen evreyi,
Gecikmesinde
sakınca bulunan hâl: Derhâl işlem
yapılmadığı takdirde suçun delillerinin kaybolması veya şüphelinin kaçması veya
kimliğinin saptanamaması ihtimalini,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Görev, Yetki ve
Sorumluluklar
Madde 4 - Soruşturma yapmak üzere;
a)
Emniyet Genel Müdürlüğünce, asgarî tam teşekküllü
bir polis karakolu bulunan yerlerde,
b)
Jandarma Genel Komutanlığınca, asgarî tam teşekküllü
bir jandarma karakolu bulunan yerlerde,
c)
Sahil Güvenlik Komutanlığınca, asgarî sahil güvenlik
bot komutanlıklarının bulunduğu yerlerde,
d)
Gümrük Muhafaza Genel Müdürlüğünce, gümrük muhafaza
müdürlüğü ile müstakil bölge ve kısım âmirlikleri bulunan yerlerde,
mevcut
imkanlar ölçüsünde yeterince adlî
kolluk personeli görevlendirilir.
Madde 5 - Adlî kollukla ilgili
düzenleme ve uygulamalarda aşağıdaki genel esaslara uyulur:
a)
Cumhuriyet savcıları, adlî görevlere ilişkin emir ve talimatlarını
öncelikle adlî kolluk sorumlularına veya adlî kolluk görevi ifa eden diğer
birim âmirlerine verir.
Adlî kolluk,
bağlı bulunduğu kolluk teşkilâtının bir parçası olup, öncelikli görevi,
karşılaştığı suçun işlenmesini önlemektir.
Cumhuriyet
savcılarınca, adlî görevler ile ilgili emir ve talimatlar zorunluluk
bulunmadıkça, kolluk birimlerinin aralarındaki işbölümü ile kolluk
teşkilâtlarının görev ve yetki alanları gözetilerek verilir.
Adlî kolluk,
adlî görevlerin haricindeki hizmetlerde üstlerinin emrindedir.
Adlî kolluk
görevlilerine, adlî görevi bulunmayan üstleri tarafından, yürütülen soruşturma
ile ilgili emir ve talimat verilemez. Yönetmeliğin 7 nci
maddesi hükümleri saklıdır.
Adlî kolluk
görevlileri, kadrolarında yer aldıkları birimlere mevzuatla verilmiş ve adlî
görev kapsamı dışında kalan diğer görev ve hizmetleri de yerine getirirler.
b)
Adlî kolluk görevlilerinin özlük hakları, bağlı
oldukları teşkilât tarafından yürütülür.
Madde 6 - Soruşturma işlemleri, Cumhuriyet savcısının emir ve talimatları
doğrultusunda öncelikle adlî kolluğa yaptırılır. Adlî kolluk görevlileri
Cumhuriyet savcısının adlî görevlere ilişkin emirlerini gecikmeksizin yerine
getirir.
Adlî kolluk
görevlileri, kendilerine yapılan bir suça ilişkin ihbar veya şikâyetleri; el
koydukları olayları, yakalanan kişiler ile uygulanan tedbirleri derhâl Cumhuriyet savcısına bildirir ve Cumhuriyet
savcısının emri doğrultusunda işin aydınlatılması için gerekli soruşturma
işlemlerine başlar.
Bir ölümün
doğal nedenlerden meydana gelmediği kuşkusunu doğuracak bir durumun varlığı
veya ölünün kimliğinin belirlenememesi hâlinde; kolluk görevlisi, durumu derhâl
Cumhuriyet başsavcılığına bildirmek ve Cumhuriyet savcısının emri doğrultusunda
soruşturma işlemlerine başlamak zorundadır.
Cumhuriyet
savcısı, adlî kolluk görevlilerine emirleri yazılı; acele hâllerde, sözlü
olarak verir. Sözlü emir, en kısa sürede yazılı hâle dönüştürülerek mümkün
olması hâlinde en seri iletişim vasıtasıyla ilgili kolluğa bildirir; aksi hâlde
ilgili kolluk görevlilerince alınmasına hazır edilir. Ancak, kolluk görevlisi
emrin yazılı hâle getirilmesini beklemeden sözlü emrin gereğini yerine getirir.
Suçüstü hâli
ile gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, Cumhuriyet savcısına erişilemiyorsa
veya olay genişliği itibarıyla Cumhuriyet savcısının iş gücünü aşıyorsa, sulh
ceza hâkimi de bütün soruşturma işlemlerini yapabilir. Bu durumda adlî kolluk
görevlileri, sulh ceza hâkimi tarafından emredilen tedbirleri alır ve
araştırmaları yerine getirir.
Adlî kolluk görevlileri,
maddî gerçeğin araştırılması ve adil bir yargılamanın yapılabilmesi için,
Cumhuriyet savcısının emirleri doğrultusunda şüphelinin lehine veya aleyhine
olan tüm delilleri, kanunda ön görülen koşullara uyarak toplamak, muhafaza
altına almak ve bunları bir fezleke ile Cumhuriyet savcısına sunmakla
yükümlüdür. Hukuka aykırı delil elde edildiğinin tespiti hâlinde, fezlekede bu
hususa da yer verilir. Adlî kolluk görevlileri diğer soruşturma işlemlerini de
aynı titizlikle yerine getirir.
Olay yerinde görevine
ait işlemlere başlayan adlî kolluk görevlisi, bunların yapılmasına engel olan
veya yetkisi içinde aldığı tedbirlere aykırı davranan kişileri, işlemler
sonuçlanıncaya kadar önce sözlü olarak ikâz eder; uyulmaması hâlinde zor
kullanarak olay yerinden uzaklaştırır. İlgilinin ısrarı hâlinde yakalama işlemi
uygulanır.
Diğer
kolluk birimlerinin adlî kolluk görevi
Madde 7 - Gerektiğinde veya Cumhuriyet savcısının talebi hâlinde, diğer kolluk
birimleri de adlî kolluk görevini yerine getirmekle yükümlüdür. Bu durumda,
kolluk görevlileri hakkında, adlî görevleri dolayısıyla Ceza Muhakemesi Kanunu
hükümleri uygulanır.
Adlî
Kolluk Görevlilerinin Nitelikleri, Hizmet Öncesi ve Hizmet İçi Eğitimleri
Madde 8 - Adlî kolluk görevlileri,
kolluk görevlilerinin ilgili mevzuatına göre taşıması gerekli olan niteliklere
sahip olmalıdır.
Adlî kolluk
görevlilerinin, yüklendiği görevlerin gerektirdiği bilgi ve vasıfları taşıması
sağlanır.
Her hizmet
bölümü için gerekli koşullar, kanun veya kolluk birimlerinin bağlı bulundukları
bakanlıklarca çıkarılan mevzuatta belirtilir.
Adlî kolluk görevlilerinin genel
ve özel niteliklerinin belirlenmesinde;
a)
14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu,
b)
26/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri
Personel Kanunu,
c)
10/3/1983 tarihli ve 2803 sayılı Jandarma Teşkilât,
Görev ve Yetkileri Kanunu,
d)
4/6/1937 tarihli
ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilâtı Kanunu,
e)
28/5/1988 tarihli ve 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu,
f)
18/3/1986 tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu,
g)
11/4/2002 tarihli ve 4752 sayılı Astsubay Meslek Yüksek
Okulları Kanunu,
h)
9/7/1982 tarihli ve 2692 sayılı Sahil Güvenlik
Komutanlığı Kanunu,
i)
2/7/1993 tarihli ve 485 sayılı Gümrük Müsteşarlığının
Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname,
j)
16/7/1985 tarihli ve 85/9709 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararıyla yürürlüğe konulan Sahil Güvenlik Komutanlığının İdarî ve Adlî
Görevlerine İlişkin Tüzük,
k)
3/11/1983 tarihli ve 83/7362 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararıyla yürürlüğe konulan Jandarma Teşkilâtı Görev ve Yetkileri Yönetmeliği,
l)
9/8/1968 tarihli ve 12972 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Türk Silâhlı Kuvvetleri Astsubay Meslek İçi Eğitim Yönetmeliği,
m)
4/8/2003 tarihli ve 25189 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Emniyet Teşkilâtı Sağlık Şartları Yönetmeliği,
n)
29/8/2001 tarihli ve 24508 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Polis Meslek Yüksek Okulları Giriş Yönetmeliği,
ile bu konudaki diğer ilgili mevzuat hükümleri uygulanır.
Adlî kolluğun hizmet öncesi ve hizmet içi
eğitimi
Madde 9 - Adlî kolluk görevi yapacak
personelin verilen görevleri en iyi seviyede yapabilmesi için bu personel
hizmet öncesi ve hizmet içi eğitime tâbi tutulur.
a) Hizmet
öncesi eğitim;
1) Hizmet
öncesi eğitimde kolluk personelinin, adlî kolluk görevlerini ifa edebilecek
biçimde yetiştirilmeleri esastır.
2) Hizmet
öncesi eğitim müfredatlarında; 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza
Kanununun temel ilkeleri, ceza sorumluluğunun esasları, özel hükümler, 5271
sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile diğer kanunlarda yer alan ve kolluk
tarafından yerine getirilen suç soruşturmasına ilişkin işlemlerin hukukî
çerçevelerine yönelik konulara yer verilir.
b) Hizmet içi
eğitim;
1) Adlî kolluk
görevlerini üstlenmiş bulunan kolluk personeline, hizmet öncesi eğitimde
verilen temel konular yanında, yüklendiği görevin içeriğine uygun alanlarda
hizmet içi eğitim verilir.
2) Hizmet içi
eğitim ile; hizmet öncesi eğitimin eksikliklerini tamamlamak, personelin gördüğü
hizmet ile ilgili değişiklik ve gelişmelere uyumunu sağlamak, hizmet dallarında
çalıştırılacak personel ihtiyacını karşılamak hedefleri gözetilir.
Eğitim; her
teşkilâtın ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilir. Bu kapsamda,
a)
14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu,
b)
26/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri
Personel Kanunu,
c)
10/3/1983 tarihli ve 2803 sayılı Jandarma Teşkilât,
Görev ve Yetkileri Kanunu,
d)
4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilâtı
Kanunu,
e)
28/5/1988 tarihli ve 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu,
f)
18/3/1986 tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu,
g)
11/4/2002 tarihli ve 4752 sayılı Astsubay Meslek Yüksek
Okulları Kanunu,
h)
9/7/1982 tarihli ve 2692 sayılı Sahil Güvenlik
Komutanlığı Kanunu,
i)
14/2/1985 tarihli ve 3152 sayılı İçişleri Bakanlığı
Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun,
j)
25/4/2001 tarihli ve 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim
Kanunu,
k)
2/7/1993 tarihli ve 485 sayılı Gümrük Müsteşarlığının
Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname,
l)
16/7/1985 tarihli ve 85/9709 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararıyla yürürlüğe konulan Sahil Güvenlik Komutanlığının İdarî ve Adlî
Görevlerine İlişkin Tüzük,
m)
3/11/1983 tarihli ve 83/7362 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararıyla yürürlüğe konulan Jandarma Teşkilâtı Görev ve Yetkileri Yönetmeliği,
n)
9/8/1968 tarihli ve 12972 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Türk Silâhlı Kuvvetleri Astsubay Meslek İçi Eğitim Yönetmeliği,
o)
4/8/2003 tarihli ve 25189 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Emniyet Teşkilâtı Sağlık Şartları Yönetmeliği,
p)
29/8/2001 tarihli ve 24508 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Polis Meslek Yüksek Okulları Giriş Yönetmeliği,
r)
9/5/2003 tarihli ve 25103 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Emniyet Genel Müdürlüğü Hizmetiçi Eğitim
Yönetmeliği,
s)
15/10/2001 tarihli ve 24554 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Polis Akademisi Başkanlığı Güvenlik Bilimleri Fakültesi
Eğitim-Öğretim Yönetmeliği,
t)
15/10/2001 tarihli ve 24554 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Polis Akademisi Başkanlığı Polis Meslek Yüksek Okulları
Eğitim-Öğretim Yönetmeliği,
u)
7/11/2003 tarihli ve 25282 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Gümrük Muhafaza Görev Yönetmeliği,
ile bu
konudaki diğer ilgili mevzuat hükümleri uygulanır.
Adlî kolluk
görevlilerinin eğitimlerinin verilmesinde kolluğun bağlı olduğu Bakanlıkça
talep edilmesi hâlinde, Adalet Bakanlığı tarafından eğitici personel
görevlendirilir. Hizmet içi eğitimlerin plânlanmasında Adalet Bakanlığının veya
yetkili Cumhuriyet başsavcısının görüşleri de alınır.
Sertifika
Madde 10 - Adlî kolluk eğitimini başarı
ile bitiren personele, ilgili eğitim birimlerince sertifika verilir. Adli görevlerde öncelikli olarak sertifikası
olan kolluk personeli görevlendirilir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Değerlendirme Raporları ve Çalışma Esasları
Değerlendirme raporları
Madde 11 - Cumhuriyet başsavcıları her yılın sonunda o yerdeki adlî kolluğun
sorumluları hakkında bir değerlendirme raporu düzenleyerek sicil âmirlerine
verilmek üzere illerde valilere, ilçelerde kaymakamlara gönderir.
Değerlendirme
raporlarında, adlî kolluk görevlilerinin soruşturma ve kovuşturma
işlemlerindeki ehliyetiyle bu işlemlerde gösterdikleri çalışkanlık, iş
disiplini ve başarı durumlarına yer verilir. Bu değerlendirme raporları
ilgilinin sicilinin düzenlenmesinde dikkate alınır.
Birden fazla
Cumhuriyet başsavcılığının yetki çevresinde faaliyet gösteren adlî kolluk
sorumluları hakkında, değerlendirme raporları her yıl sonunda diğer yer
Cumhuriyet başsavcılıklarının görüşü de alınarak adlî kolluk biriminin
merkezinin bulunduğu yer Cumhuriyet başsavcısı tarafından düzenlenir.
Adlî kolluk görevlilerinin çalışma esasları
Madde 12 - Adlî kolluk birimlerinde
görev yapacak personelin konusunda uzmanlaşması için mümkün olduğunca aynı veya
benzer görevlerde çalışması için kendi teşkilâtlarınca gerekli tedbirler alınır.
Adlî kolluk
görevlileri, yürütülecek soruşturmalarla ilgili olarak, katılacakları meslek
içi kurslar sonunda belirli branşlarda ihtisaslaşırlar.
Meydana gelen
olayın özelliğine göre, kolluk âmiri, soruşturma esnasında ihtiyaç duyduğu
konularda ihtisaslaşmış personeli görevlendirerek soruşturmanın daha kapsamlı
yapılmasını sağlar.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Adlî kolluk hizmetinin denetimi
Madde 13 - Cumhuriyet başsavcıları ve Cumhuriyet savcıları;
a)
Adlî kolluk hizmetlerinin etkin ve verimli yürütülebilmesi
amacıyla, adlî kolluk görevlilerince ifa edilen adlî işlemleri her zaman
denetler.
b)
Yürütülen soruşturma evrakını gerektiğinde
ilgili adlî kolluk biriminde inceleyerek, soruşturmaya ilişkin eksik gördüğü
hususların ikmalini emredebileceği gibi, soruşturma evrakı ve taraflarının
bulunduğu hâl üzere Cumhuriyet başsavcılığına intikal ettirilmesi talimatını da
verebilir.
Cumhuriyet başsavcıları veya Cumhuriyet
savcıları adlî görevlerinin gereği olarak, gözaltına alınan kişilerin
bulundurulacakları nezarethaneleri, varsa ifade alma odalarını, bu kişilerin
durumlarını, gözaltına alınma sürelerini, gözaltına alma ile ilgili tüm kayıt
ve işlemlerini denetler, sonucunu nezarethaneye alınanların kaydına ait deftere
kaydeder.
Yürürlük
Madde 14
- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 15 - Bu Yönetmelik hükümlerini Adalet ve İçişleri
Bakanları birlikte yürütür.