(Yayımlandığı
Resmi Gazete : 01.06.2005 – 25832)
BİRİNCİ
BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Dayanak
Madde 2 - Bu Yönetmelik, 04/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanununun 82 nci maddesine dayanılarak
hazırlanmıştır.
Madde 3 -
Bu Yönetmelikte geçen;
Şüpheli: Soruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan
kişiyi,
Sanık: Kovuşturmanın başlamasından itibaren hükmün
kesinleşmesine kadar suç şüphesi altında bulunan kişiyi,
Mağdur: Suçtan veya haksız eylemden zarar gören kişiyi,
Soruşturma: Ceza Muhakemesi Kanununa göre yetkili
mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen
evreyi,
Kovuşturma: İddianamenin kabulü ile başlayıp hükmün
kesinleşmesine kadar geçen evreyi,
Gecikmesinde sakınca bulunan hâl:
Derhâl işlem yapılmadığı takdirde suçun iz, eser, emare ve delillerinin
kaybolması veya şüphelinin kaçması veya kimliğinin saptanamaması ihtimalinin
ortaya çıkması hâlini,
Sağlık mesleği mensubu: Tabip, diş tabibi, eczacı, ebe,
hemşire ve sağlık hizmeti veren diğer kişileri,
Bedenin tıbbî muayenesi: Tabip tarafından tıbbî
yöntemler kullanılarak yapılan değerlendirmeleri,
Dış beden
muayenesi: Vücudun dış yüzeyi ile kulak, burun ve ağız bölgelerinin gözle ve
elle yapılan yüzeysel tıbbî incelemesini,
İç beden
muayenesi: Kafa, göğüs ve karın boşlukları ile cilt altı dokularının
incelenmesini,
Beden parçası: Bir bedenin tamamlayıcı unsuru olan baş,
gövde, kol, el, bacak, ayak gibi uzuv ve iç organları,
Müdahale: Tabip veya diğer sağlık personeli tarafından tanı, tedavi,
rehabilitasyon veya önlem amacıyla yapılan muayene, tedavi veya diğer tıbbî
işlemleri,
Cerrahî
müdahale: Tıbbî aletler yardımıyla vücutta yapılan tanı ya
da tedaviye yönelik operasyonları,
Örnek: Bir suça ilişkin delil elde etmek amacıyla, inceleme
yapmak üzere ilgililerden alınan biyolojik ve diğer materyali,
Moleküler genetik inceleme: Gereken tür ve miktardaki biyolojik
materyali kullanarak, kişiyi diğer kişilerden ayıran
ve kalıtım kurallarına uygun olarak aktarılan hastalık dışındaki özelliklerinin
moleküler düzeyde araştırılmasını
ifade
eder.
İKİNCİ
BÖLÜM
Beden Muayenesi ve Vücuttan Örnek
Alınması
Şüpheli veya
sanığın iç beden muayenesi
Madde 4 - Bir suça ilişkin delil elde etmek için, şüpheli veya
sanık üzerinde iç beden muayenesi yapılabilmesine Cumhuriyet savcısı veya
mağdurun istemiyle ya da re’sen
hâkim veya mahkeme, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı
tarafından karar verilebilir. Cumhuriyet savcısının kararı, yirmidört
saat içinde hâkim veya mahkeme onayına sunulur. Hâkim veya mahkeme, yirmidört saat içinde kararını verir. Onaylanmayan kararlar
hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz.
Şüpheli veya
sanığın iç beden muayenesi ancak tabip tarafından yapılır.
Muayenenin
yapılabilmesi için; müdahalenin, kişinin sağlığına açıkça ve öngörülebilir
zarar verme tehlikesinin bulunmaması gerekir.
Cinsel
organlar veya anüs bölgesinde yapılan muayene de iç beden muayenesi sayılır.
Üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezasını
gerektiren suçlarda kişi üzerinde iç beden muayenesi yapılamaz.
Şüpheli veya sanığın dış beden muayenesi
Madde 5 - Bir suça ilişkin delil elde
etmek için, şüpheli veya sanık üzerinde dış beden muayenesi Cumhuriyet savcısı
ile, emrindeki adlî kolluk görevlileri veya kovuşturma makamlarının talebiyle
yapılabilir.
Şüpheli veya sanığın dış
beden muayenesi ancak tabip tarafından yapılır.
Muayenenin yapılabilmesi için; müdahalenin,
kişinin sağlığına açıkça ve öngörülebilir zarar verme tehlikesinin bulunmaması
gerekir.
Girişimsel olmayan tıbbî görüntüleme
yöntemleri de bedenin dış muayenesi sayılır. Bu tür incelemeler tabip tarafından
veya tabip gözetiminde sağlık mesleği mensubu diğer bir kişi tarafından
yapılabilir.
Madde 6 - Bir suça ilişkin delil elde etmek için,
şüpheli veya sanığın vücudundan kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç,
tükürük, tırnak, gibi örnekler alınabilmesine, Cumhuriyet savcısı veya mağdurun
istemiyle ya da re’sen
hâkim veya mahkeme, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı
tarafından karar verilebilir. Cumhuriyet savcısının kararı, yirmidört
saat içinde hâkim veya mahkeme onayına sunulur. Hâkim veya mahkeme, yirmidört saat içinde kararını verir. Onaylanmayan kararlar
hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz. Bu örnekler Cumhuriyet
savcısının huzurunda ve uygun göreceği usullerle derhâl yok edilerek bu husus
tutanağa geçirilir.
Bu müdahaleler
ancak tabip tarafından veya tabip gözetiminde sağlık mesleği mensubu diğer bir
kişi tarafından yapılabilir.
Vücuttan örnekler
alınabilmesi için; müdahalenin, kişinin sağlığına açıkça ve öngörülebilir zarar
verme tehlikesinin bulunmaması gerekir.
Tıbbî
müdahaleler, hekimlik sanatının ve tıp biliminin kabul ettiği yöntem ve
araçlarla yapılır.
Üst sınırı iki
yıldan daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda; kişiden kan, saç, tükürük,
tırnak gibi örnekler alınamaz.
Özel
kanunlardaki alkol muayenesine ve kan örneği alınmasına ilişkin hükümler
saklıdır.
Madde 7 - Bir suça ilişkin delil elde etmek amacıyla,
mağdurun ve diğer kişilerin vücudu üzerinde dış veya iç beden muayenesi
yapılabilmesine sağlığını açıkça ve öngörülebilir şekilde tehlikeye düşürmemek
ve cerrahî bir müdahalede bulunmamak koşuluyla; Cumhuriyet savcısının istemiyle
ya da re’sen hâkim veya
mahkemece, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından
karar verilebilir. Cumhuriyet savcısının kararı, yirmidört
saat içinde hâkim veya mahkemenin onayına sunulur. Hâkim veya mahkeme, yirmidört saat içinde kararını verir. Onaylanmayan kararlar
hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz.
Mağdurun ve
diğer kişilerin beden muayenesi ancak tabip tarafından yapılır.
Diğer kişilerin vücudundan örnek alınması
Madde 8 - Bir suça ilişkin delil elde etmek amacıyla,
mağdurun ve diğer kişilerin vücudundan kan, veya benzeri biyolojik örneklerle
saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınabilmesine, sağlığını açıkça ve
öngörülebilir şekilde tehlikeye düşürmemek ve cerrahî bir müdahalede bulunmamak
koşuluyla; Cumhuriyet savcısının istemiyle ya da re’sen hâkim veya mahkeme, gecikmesinde sakınca bulunan
hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilebilir. Cumhuriyet savcısının
kararı yirmidört saat içinde hâkim veya mahkemenin
onayına sunulur. Hâkim veya mahkeme yirmidört saat
içinde kararını verir. Onaylanmayan kararlar hükümsüz kalır ve elde edilen
deliller kullanılamaz.
Bu müdahaleler
ancak tabip tarafından veya tabip gözetiminde sağlık mesleği mensubu diğer bir
kişi tarafından yapılabilir.
Tıbbî
müdahaleler, hekimlik sanatının ve tıp biliminin kabul ettiği yöntem ve
araçlarla yapılır.
Soy bağının araştırılması
Madde 9 - Çocuğun soy bağının araştırılmasına gerek
duyulması hâlinde, bu araştırmanın yapılabilmesi için, bu Yönetmeliğin 7 ve 8 nci maddeleri hükümlerine göre karar alınması gereklidir.
Madde 10 - Tanıklıktan çekinme sebepleri ile muayeneden veya vücuttan örnek alınmasından kaçınılabilir.
Tanıklıktan
çekinme sebeplerinin belirlenmesi hususunda Ceza Muhakemesi Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.
Çocuk ve akıl hastasının çekinmesi konusunda
kanunî temsilcisi karar verir. Çocuk veya akıl hastasının, tanıklığın hukukî
anlam ve sonuçlarını algılayabilecek durumda olması hâlinde, görüşü de alınır.
Kanunî temsilci de şüpheli veya sanık ise bu
konuda hâkim tarafından karar verilir. Ancak, bu hâlde elde edilen deliller
davanın ileri aşamalarında şüpheli veya sanık olmayan kanunî temsilcinin izni
olmadıkça kullanılamaz.
Madde 11 - Kadının muayenesi,
istemi hâlinde ve olanaklar elverdiğinde bir kadın tabip tarafından yapılır.
Muayene
edilecek kadının talebine rağmen bir kadın tabibin bulunmasına olanakların
elvermediği durumlarda; muayene sırasında tabip ile birlikte bir başka kadın
sağlık mesleği personelinin bulundurulmasına özen gösterilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Moleküler
Genetik İncelemelerin Yapılması
Moleküler genetik incelemeler
Madde 12 - Bu Yönetmelikte öngörülen işlemlerle
elde edilen örnekler üzerinde, soy bağının veya elde edilen bulgunun şüpheli
veya sanığa ya da mağdura ait olup olmadığının
tespiti için zorunlu olması hâlinde moleküler genetik incelemeler yapılabilir.
Alınan örnekler üzerinde bu amaçlar dışında tespitler yapılmasına yönelik
incelemeler yasaktır.
Birinci fıkra uyarınca yapılabilen incelemeler, bulunan ve
kime ait olduğu belli olmayan beden parçaları üzerinde de yapılabilir. Birinci
fıkranın ikinci cümlesi, bu hâlde de uygulanır.
Bilirkişi incelemesi
Madde 13 - Bu Yönetmeliğin 12 inci maddesi hükümleri uyarınca
moleküler genetik incelemeler yapılmasına sadece hâkim karar verebilir. Kararda
inceleme ile görevlendirilen bilirkişi de gösterilir.
Bilirkişi gerçek ya da tüzel kişi
olabilir.
Yapılacak incelemeler için resmen atanan veya
bilirkişilikle yükümlü olan ya da soruşturma veya kovuşturmayı
yürüten makama mensup olmayan veya bu makamın soruşturma veya kovuşturmayı
yürüten dairesinden teşkilât yapısı itibarıyla ve objektif olarak ayrı bir
birimine mensup olan görevliler, bilirkişi olarak görevlendirilebilirler. Bu
kişiler, teknik ve teşkilât bakımından uygun tedbirlerle yasak moleküler
genetik incelemelerin yapılmasını ve yetkisiz üçüncü kişilerin bilgi edinmesini
önlemekle yükümlüdürler. İncelenecek bulgu, bilirkişiye ilgilinin adı ve
soyadı, adresi, doğum tarihi bildirilmeksizin verilir.
Bilirkişiye gönderilen örneklerle ilgili olarak;
hâkimlikler, mahkemeler ve Cumhuriyet başsavcılıkları gizliliği sağlamak ve
karışıklığa yer vermemek için gerekli her türlü tedbiri alırlar. Bu amaçla
güvenli ve gizli bir kayıt sistemi belirlenir. Bu kayıt sisteminde bedeninden
örnek alınan kişinin adı, soyadı, adresi ve doğum tarihine karşılık gelmek
üzere bir kod sistemi uygulanır.
Üçüncü fıkranın uygulanması açısından, teşkilât yapısı
itibarıyla üniversiteler, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı
ve Adlî Tıp Kurumu objektif olarak ayrı birimler sayılırlar.
Moleküler genetik inceleme sonuçlarının
gizliliği
Madde 14 - Bu Yönetmelik hükümlerine göre alınan
örnekler üzerinde yapılan inceleme sonuçları, kişisel veri niteliğinde olup, başka
bir amaçla kullanılamaz; dosya içeriğini öğrenme yetkisine sahip bulunan
kişiler tarafından bir başkasına verilemez.
Bu bilgiler,
kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi,
beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleşmesi hâllerinde Cumhuriyet savcısının
huzurunda ve uygun göreceği usullerle yok edilir ve bu husus dosyasında
muhafaza edilmek üzere tutanağa geçirilir. Olay
yerinden elde edilen diğer delillere ilişkin hükümler saklıdır.
Bilirkişi tarafından yapılan analizler sonucu elde
edilen bulgular ilgili makama gönderilir; bulgular üzerinden moleküler genetik
analizler için izole edilen DNA örnekleri bilirkişi tarafından rapor
hazırlandıktan sonra imha edilir ve bu husus raporda açıkça belirtilir.
Moleküler genetik incelemelerin özel kalıtsal karakterler
hakkındaki açıklamayı içermediği bilinen kromozom bölgesi ile sınırlı kalmasına
özen gösterilir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Fizik Kimliğin Tespitinde Uyulacak Esaslar
Fizik kimliğin tespiti
Madde 15 - Üst sınırı iki yıl veya
daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan dolayı şüpheli veya sanığın,
kimliğinin teşhisi için gerekli olması hâlinde, Cumhuriyet savcısının emriyle,
fotoğrafı, iris görüntüsü, beden ölçüleri, diş izi, parmak ve avuç içi izi, bedeninde
yer almış olup teşhisini kolaylaştıracak eşkâl bilgileri, kulak, dudak gibi
organların bıraktığı kimlik tespitine yarayabilecek vücut izleri ile sesi ve
görüntüleri, fizik kimliğin tespitinde kullanılan diğer teknik yöntemler ile
kayda alınarak, soruşturma ve kovuşturma işlemlerine ilişkin dosyaya konulur.
Fizik kimliğin tespitinde, öncelikli olarak elin iç yüzeyindeki derinin
özel kıvrımlı şekilleri olan parmak ve avuç içi izleri, fotoğrafı ve eşkâl
bilgileri kullanılır. Bu işlemler olay yeri inceleme ve kimlik tespit konusunda
özel eğitim almış uzman kolluk mensubu tarafından yapılır.
Fizik kimliğin tespiti
açısından, kişinin ağzındaki dişlerin incelenmesi ve diş izlerinin alınması diş
tabibi tarafından yapılır.
Soruşturma veya kovuşturma aşamasında da
hâkim veya mahkeme kararıyla fizik kimliğinin tespitine ilişkin işlemler
yaptırılabilir.
Verilerin imhası
Madde 16 - Kovuşturmaya
yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza
verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleşmesi hâllerinde bu Yönetmeliğin
15 inci maddesi hükümleri uyarınca elde edilen veriler, Cumhuriyet savcısının
huzurunda ve uygun göreceği usullerle derhâl yok edilir ve bu husus tutanağa
geçirilir.
Verilerin korunması
Madde 17 - Mahkûmiyet kararı verilmesi
hâlinde bu Yönetmeliğin 15
inci maddesinin birinci ve ikinci fıkraları uyarınca elde edilen
veriler kolluk tarafından, üçüncü fıkrasında belirtilen diş izleri ise bu
işlemi yapan sağlık kuruluşu tarafından arşivlenir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
İlgilinin rızası
Madde 18 - Mevzuatta aranan tüm
koşulların gerçekleşmiş olmasına ve şüpheli sanık
veya diğer kişilerin bu konuda aydınlatılmış
olmalarına rağmen muayene yapılmasına ya da örnek
alınmasına rıza vermemeleri hâlinde, kararın infazı için ilgilinin muayenesini
veya vücudundan örnek alınmasını sağlamak üzere ilgili Cumhuriyet
başsavcılığınca gerekli önlemler alınır.
Mağdurun
rızasının varlığı hâlinde bu işlemlerin yapılabilmesi için Yönetmeliğin 7 nci ve 8 inci maddeleri uyarınca karar alınmasına gerek
yoktur.
Bir suçun
aydınlatılmasını sağlamak amacıyla, şüpheli, sanık ve diğer kişilerin kendiliğinden başvurarak rıza
göstermeleri hâlinde, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi, kovuşturma
aşamasında ise hâkim veya mahkeme kararıyla tıbbî muayeneleri yapılabilir ya da vücutlarından örnek alınabilir.
Tedavi amaçlı müdahaleler
Madde 19 - Sağlık mevzuatı ve taraf olunan
uluslararası sözleşmeler uyarınca tabip tarafından yapılması gereken tedavi amaçlı tıbbî muayene ve müdahaleler
için Cumhuriyet savcısı ya da hâkim kararı aranmaz.
Raporların düzenlenmesi
Madde 20 - Tabip raporları üç nüsha hâlinde düzenlenir. Raporu
düzenleyen sağlık kuruluşunca iki nüshası kapalı ve mühürlü zarf içerisinde
ilgili Cumhuriyet başsavcılığına, hâkimliğe veya mahkemeye en seri
şekilde
iletilir. Raporun bir nüshası raporu düzenleyen sağlık kuruluşunda
kalır.
Güvenlik önlemleri
Madde 21 - Muayene edilmesi veya vücudundan örnek alınması amacıyla sevk edilen kişi
dışında başka bir kişinin muayene edilmemesi ya da
vücudundan örnek alınmaması için Cumhuriyet başsavcılıklarınca gerekli önlemler
alınır.
Tabip veya diğer sağlık mesleği mensuplarınca, sevk edilen kişinin kimliği
konusunda şüpheye düşülmesi hâlinde durum derhâl Cumhuriyet başsavcılığına
bildirilir.
Alınan, muhafaza edilen, nakledilen ve
incelenen örneklerin değiştirilmemesi ve dış koşullardan etkilenip bozulmaması
için Cumhuriyet başsavcılığı, kolluk, sağlık kuruluşu ve bilirkişi tarafından
gerekli tedbirlere başvurulur.
Verilerle
ilgili işlemler
Kovuşturma
sonunda verilen beraat ve mahkûmiyet kararları, bu Yönetmelik hükümlerince
öngörülen işlemlerin yerine getirilmesi için mahkemece ilgili Cumhuriyet
başsavcılığına gönderilir.
Diğer İşlemler
Madde 23 - Kişinin
vücut yüzeyinde bulunan atış artığı gibi biyolojik olmayan örnekler, elbiseleri
ve diğer eşyaları üzerinde bulunan örnekler ile vücut yüzeyinden başkasına ait
olduğu açıkça belli olan kıl, tüy, lif gibi örnekler olay yeri inceleme
uzmanları tarafından alınabilir.
Madde 24 - Bu Yönetmeliğin 4, 5, 6, 7, 8, 9 ve 10 uncu maddeleri gereğince alınacak hâkim veya mahkeme kararlarına
itiraz edilebilir.
İtiraz hâlinde
Ceza Muhakemesi Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.
Yürürlük
Madde 25 - Bu Yönetmelik yayımı
tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 26 - Bu Yönetmelik hükümlerini Adalet Bakanı yürütür.